Tworząc zęby jadowe ewolucja poszła na skróty
W Sekcji Archeo w Pulsarze prezentujemy archiwalne teksty ze „Świata Nauki” i „Wiedzy i Życia”. Wciąż aktualne, intrygujące i inspirujące.
Na świecie istnieją setki gatunków jadowitych węży, od wyposażonych w barwne pasy węży koralowych po przyjmującego maskujące ubarwienie mokasyna błotnego. Lecz wszystkie one, niezależnie, wykształciły wyspecjalizowane zęby, zaopatrzone w przewodzące jad rowki – ta dręcząca od dawna zagadka wciąż prowokuje do nowych badań i przemyśleń. Rozwiązanie, zdaniem herpetologa z Flinders University Alessandro Palciego, tkwi w wewnętrznej budowie pyska tych węży.
Okazuje się, jak twierdzi Palci wraz ze współpracownikami w pracy opublikowanej w „Proceedings of the Royal Society B” (2022), że zęby u większości gatunków węży mają pierścień drobnych ząbków u podstawy. Ta silnie pofałdowana tkanka zębowa, zwana plicidentyną, umożliwia lepsze zamocowanie zębów w szczękach. „Zanim rozpoczęliśmy nasze badania, plicidentynę rozpoznano wśród żyjących gadów jedynie u trzech rodzajów jaszczurek – mówi Palci. – W rzeczywistości jednak, jak pokazujemy, struktura ta jest powszechna u węży”.
Naukowcy twierdzą, że te zębowe kotwice zaczęły pełnić jednak też inne funkcje u jadowitych gatunków. Po zbadaniu mikroskopijnych próbek tkanek i wykonaniu mikrotomografii komputerowych badacze stwierdzili, że w zębach położonych najbliżej gruczołów jadowych fałdy plicidentyny ukształtowały się w dłuższe bruzdy, ułatwiające spływanie jadu z gruczołów do zębów – a stąd już wprost do ciała ofiary. Wyniki tych badań pokazują, że u gatunków jadowitych ewolucja nie musiała każdorazowo zaczynać od początku, by wykształcić zdolność do śmiercionośnych ukąszeń. Jak zauważa Palci, wiele gatunków węży produkuje trującą ślinę i jeśli zęby zaopatrzone są w wyraźniejsze plicidentynowe bruzdy, jad spływa z nich wydajniej. Z upływem czasu ta zaczątkowa struktura może się w kolejnych pokoleniach węży powiększać, aż w końcu powstaną w pełni wykształcone zęby jadowe.
„To wspaniale patrzeć, jak nowoczesne techniki obrazowania, takie jak tomografia komputerowa, pozwalają rozwiązywać problemy, z którymi długo nie potrafiliśmy sobie poradzić” – mówi herpetolożka z Whitman College Kate Jackson, która nie brała udziału w tych badaniach. Badaczka zauważa jednak, że węże mogły wykształcić zęby jadowe również w inny sposób. Na przykład wiele rybożernych gatunków ma pobrużdżone zęby, które pozwalają im łatwiej chwytać śliską ofiarę; również i w tym przypadku takie bruzdy mogły przekształcić się w kanały do przewodzenia jadu. Tak czy inaczej, Jackson jest przekonana, że obecne badanie wnosi ważny wkład w poznanie ewolucji węży i pomoże herpetologom zrozumieć, jak powstawały ich specyficzne struktury, jakimi są zęby jadowe.
Dziękujemy, że jesteś z nami. Pulsar dostarcza najciekawsze informacje naukowe i przybliża wyselekcjonowane badania naukowe. Jeśli korzystasz z publikowanych przez Pulsar materiałów, prosimy o powołanie się na nasz portal. Źródło: www.projektpulsar.pl.