Archeologia i futurologia

• 
  Człowiek

  Eksperyment potwierdził intuicję: dziegieć w paleolicie wykorzystywano leczniczo

  Czy smoła brzozowa hamuje rozwój bakterii, postanowił ocenić zespół z Niemiec, Wielkiej Brytanii i Kanady. Wynik nie zaskakuje. W badaniu przeszłości już tak jednak jest – dopóki tego, co się da, nie potwierdzi się empirycznie, nie można mieć pewności.

  Agnieszka Krzemińska

  23 marca 2026
• 
  Człowiek

  Demokracja nie jest wynalazkiem starożytnych Greków. Oni temu systemowi po prostu nadali nazwę

  Zanim w Atenach pierwszy raz zabrzmiało słowo δημοκρατία, czyli władza ludu, różne społeczeństwa na świecie wielokrotnie eksperymentowały z ograniczaniem władzy i dzieleniem się decyzjami – stwierdza zespół kierowany przez Gary’ego Feinmana z Field Museum w Chicago.

  Agnieszka Krzemińska

  18 marca 2026
• 
  Człowiek

  Lekkie ciężarki i spalone belki. Wyjątkowe odkrycie z Hiszpanii pokazuje, jak tkano w epoce brązu

  W archeologii tekstylia należą do najbardziej ulotnych śladów przeszłości. Tkaniny gniją, włókna się rozpadają, a drewniane elementy rzadko przechowują się do naszch czasów. Wiedza o dawnym tkactwie zwykle opiera się na drobiazgach: glinianych ciężarkach, przęślikach czy igłach. Tym cenniejsze jest nowe znalezisko.

  Agnieszka Krzemińska

  16 marca 2026
• 
  Człowiek

  Historia zapisana piórami. Przypadki z Ameryki Południowej i Europy Północnej

  Lekkie i kruche zachowują się rzadko. Kiedy już udaje się je znaleźć, okazują się cennym tropem archeologicznym: opowiadają o prestiżu, handlu i kontaktów między odległymi regionami świata.

  Agnieszka Krzemińska

  10 marca 2026
• 
  Człowiek

  Mieszkańcy ziem polskich gotowali smacznie ponad 5 tys. lat temu. Najczęściej potrawy rybne doprawiane dzikimi roślinami

  W ostatnich latach archeologia zaczęła – dosłownie – zaglądać do pradziejowych garnków. A właściwie do tego, co na ich ściankach zostało przypalone i zwęglone. Dzięki temu wiadomo już, że kiedyś jedzono znacznie bardziej urozmaicone dania, niż się do tej pory wydawało.

  Agnieszka Krzemińska

  4 marca 2026
• 
  Człowiek

  Kobiety Homo sapiens sapiens ulegały urokowi neandertalczyków. Ich romanse zmieniły genom

  Naukowcy od lat głowili się nad tym, dlaczego w DNA na determinującym płeć chromosomie X neandertalskich genów jest jak na lekarstwo. Tłumaczono to na dwa sposoby: albo hybrydy z neandertalskim chromosomem X były mniej płodne i natura je eliminowała, albo od początku dochodziło do specyficznych krzyżówek. Z najnowszych analiz wynika, że właściwa jest druga wersja.

  Agnieszka Krzemińska

  26 lutego 2026
• 
  Człowiek

  Łowcy-zbieracze epoki lodowej mieli sposób na kodowanie informacji. Podobny do tego z Mezopotamii

  Pytanie o to, kiedy zaczęliśmy zapisywać myśli, zadawane jest od dawna. Nowe badania opublikowane w PNAS sugerują, że historia pisma może zaczynać się w paleolicie, ponad 40 tys. lat temu. A może i jeszcze dawniej.

  Agnieszka Krzemińska

  24 lutego 2026
• 
  Człowiek

  Od Narcyza pochylonego nad taflą jeziora po selfie. Jak obraz przejmował władzę nad naszymi wyobrażeniami o samych sobie

  Smartfon – technicznie będący hybrydą lustra, kina i widowni – stał się najdoskonalszym jak dotąd lustrem w dziejach. Nie tylko wyraźnym, ale też umożliwiającym natychmiastową korektę dzięki filtrom i upiększającym aplikacjom. W długiej historii zwierciadła to kolejny punkt zwrotny. [Artykuł także do słuchania]

  Agnieszka Krzemińska

  24 lutego 2026
• 
  Człowiek

  Homo erectus wcześniej pospieszył do Azji Wschodniej. Możliwe, że 600 tys. lat wcześniej

  Historia pierwszego wyjścia ludzi z Afryki wydawała się w miarę uporządkowana. Ok. 1,8 mln lat temu nasi przodkowie pojawili się na Kaukazie. Teren dzisiejszych Chin miał zostać zasiedlony przez Homo erectus dopiero ok. 1,1 mln lat temu. Taki obraz wyłaniał się z datowania szczątków z Yunxian. Ten obrazek właśnie się rozsypuje.

  Agnieszka Krzemińska

  18 lutego 2026
• 
  Człowiek

  Potęgę przedinkaskiego królestwa Chincha zbudowały ptaki. Konkretnie: ich odchody

  Na pustynnym wybrzeżu południowego Peru kukurydza nie miała prawa rosnąć. A jednak rosła – i to na tyle obficie, że mogła wyżywić jedno z najpotężniejszych południowoamerykańskich państw średniowiecza. Międzynarodowy zespół badaczy dowiedział się, dlaczego.

  Agnieszka Krzemińska

  12 lutego 2026
• 
  Człowiek

  Grenlandia nigdy nie była pusta. I nigdy amerykańska

  Ta wyspa od roku nie schodzi z nagłówków gazet jako „łup”, o który upomina(ł) się Donald Trump. W tej narracji jawi się jako pusta przestrzeń: magazyn surowców, strategiczny punkt na mapie świata, miejsce, które można „przejąć”, bo należy do strefy wpływów USA. Problem w tym, że ta logika opiera się na złudzeniu.

  Agnieszka Krzemińska

  10 lutego 2026
• 
  Struktura

  Mała kość, która może potwierdzać legendę o bojowych słoniach Hannibala

  Armia Kartaginy miała prowadzić te zwierzęta przez Alpy, siać postrach wśród Rzymian i zapisać się w historii jako symbol militarnej potęgi. Przez dwa tysiące lat istniały głównie w tekstach Polibiusza i Liwiusza oraz rzeźbach czy monetach. Teraz pojawił się archeologiczny detal.

  Agnieszka Krzemińska

  9 lutego 2026
• 
  Człowiek

  Manioci z Peloponezu są jak kapsuła czasu. Ich geny pamiętają epokę brązu

  W przeciwieństwie do większości populacji Bałkanów, Deep Mani niemal nie wchłonęło późniejszych migrantów, jak Słowianie, którzy po upadku Cesarstwa Rzymskiego znacząco zmienili genetyczną mapę regionu.

  Agnieszka Krzemińska

  4 lutego 2026
• 
  Człowiek

  Plaga Justyniana zatrzymana w kościach spod hipodromu

  Dane archeologiczne, izotopowe oraz genetyczne połączyli autorzy pracy opublikowanej w „Journal of Archaeological Science”. Dzięki temu odsłonili społeczny oraz biologiczny wymiar katastrofy sprzed prawie 1,5 tys. lat.

  Agnieszka Krzemińska

  2 lutego 2026
• 
  Człowiek

  Od użytkowego drewna do symbolicznego odcisku dłoni. „Najstarsze” staje się coraz starsze

  Najstarsze odkrycia archeologiczne starzeją się dziś wyjątkowo szybko. Nie dlatego, że przeszłość się zmienia, lecz dlatego, że człowiek współczesny zaczął ją widzieć inaczej. Zwraca uwagę na materiały, ślady i praktyki, które wcześniej ignorował. [Artykuł także do słuchania]

  Agnieszka Krzemińska

  28 stycznia 2026
• 
  Człowiek

  Łowcy-zbieracze przesyłali sobie SMS. Tyle że z kamienia

  Epoka lodu nie sprzyjała ani długim podróżom, ani towarzyskim wizytom. A jednak najnowsze badania pokazują, że ludzie górnego paleolitu potrafili utrzymywać kontakty na skalę, która jeszcze niedawno wydawała się fantazją archeologów.

  Agnieszka Krzemińska

  21 stycznia 2026
• 
  Człowiek

  Wirus opryszczki jest z ludźmi 2,5 tys. lat. Czasami wpisuje się w DNA

  Genomy herpeswirusów HHV-6A i HHV-6B zrekonstruował międzynarodowy zespół badaczy. To nie ślady pośrednie ani modelowanie, tylko realne sekwencje wirusowego DNA wydobyte ze szczątków.

  Agnieszka Krzemińska

  20 stycznia 2026
• 
  Człowiek

  Polacy badają dziedzictwo pierwszej migracji islamu: być może najstarszy meczet w Afryce

  Relacje między religiami na samym początku ich dziejów wyglądały zupełnie inaczej, niż podpowiadają nam współczesne stereotypy – mówi prof. Kamil Kuraszkiewicz. Badacz wraz z dr Zuzanną Augustyniak kieruje zespołem z Wydziału Kultur Azji i Afryki Uniwersytetu Warszawskiego, który prowadzi łączący archeologię i etnografię interdyscyplinarny projekt NeGaSh.

  Agnieszka Krzemińska

  19 stycznia 2026
• 
  Człowiek

  Zęby to czarne skrzynki życia. Teraz przyniosły wiedzę o ludziach z epoki żelaza

  Szczątki ludzi pochowanych w Pontecagnano – jednym z największych przedrzymskich cmentarzysk w południowych Włoszech – przeanalizowali badacze. I zdobyli informacje o diecie czy drobnych stresach wpisanych w dorastanie.

  Agnieszka Krzemińska

  15 stycznia 2026
• 
  Człowiek

  Grobowiec z czasów króla Midasa w Turcji lepiej zbadany. Kogo w nim pochowano, nadal nie wiadomo

  Monumentalne miejsce pochówku sprzed ponad 2,7 tys. lat odsłonili archeolodzy w Turcji. Znalezione w nim zabytki oraz jego architektura skłaniają do przypuszczenia, że spoczęła w nim osoba z kręgu władzy.

  Agnieszka Krzemińska

  14 stycznia 2026