Czy nierówność między płciami istniała zawsze? A może to tylko jedna z wielu możliwych wersji ludzkiej historii – najlepiej udokumentowana, bo spisana później? [Artykuł także do słuchania]

– Żadna pojedyncza cecha ani ich kombinacja nie gwarantują miłości. Sprawę utrudnia fakt, że słabo znamy sami siebie. Nasze ostatnie badania międzykulturowe pokazują, że deklarowane preferencje często rozmijają się z rzeczywistymi wyborami – opowiada psycholożka dr Marta Kowal z Uniwersytetu Wrocławskiego. [Artykuł także do słuchania]

„Najlepiej pamiętam jego ogromne zdumienie, kiedy się dowiedział, że w dzielnicy Ealing wypuszczono bobry. Prawie nam nie uwierzył. Patrzeć, jak ktoś, kto wie o przyrodzie tak dużo i widział tak wiele, ekscytuje się bobrami w stolicy Anglii – to wyjątkowe”. O zrealizowanym przez BBC z okazji setnych urodzin Sir Davida Attenborough bardzo osobistym filmie opowiada producent Tom Hugh-Jones. [Artykuł także do słuchania]

Zdarza się to się w każdej sferze życia publicznego – od biznesu, przez samorządy, aż po najwyższe szczeble przywództwa politycznego. Często rzecz się zaczyna od drobnej nieuczciwości i narasta, aż osiąga punkt, z którego nie ma już powrotu. Badacze mózgu i psycholodzy starają się zrozumieć rządzące takimi zachowaniami mechanizmy. [Artykuł także do słuchania]

Historia Stanisława Supłatowicza to nie tylko opowieść o przetrwaniu, ale przede wszystkim studium tożsamości, gdzie przynależność do grupy etnicznej ściera się z wymogami brutalnej polityki państw narodowych. To wreszcie bezceremonialne pytania o prawdę w całej tej historii, zbudowanej w dużej mierze na jednostronnym przekazie. [Artykuł także do słuchania]

W ciągu 2 tyg. jądra jednego mężczyzny mogą wyprodukować tyle plemników, że ich liczba wystarczyłaby do zapłodnienia wszystkich kobiet żyjących na Ziemi. Ale w procesie zapłodnienia to nie liczba plemników ma podstawowe znaczenie. [Artykuł także do słuchania]

Głównym celem badań mobilności, a więc i moich, jest budowanie modeli. To badania podstawowe. Kolejnym krokiem jest aplikacyjność, czyli wykorzystanie tych badań w praktyce – mówi dr Kamil Smolak, geoinformatyk z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. [Artykuł także do słuchania]

Słowianie czy zachodni Europejczycy? Pytanie o pochodzenie pierwszej polskiej dynastii wróciło za sprawą najnowszych wyników badań genetycznych. Odpowiedzi nie ma. I być może nigdy nie będzie. [Artykuł także do słuchania]

Mechanizmy, które kiedyś wyrównywały szanse, przestały działać. Stopniowo powstaje nowa, merytokratyczna arystokracja, gdzie status się dziedziczy. A klasa średnia na Zachodzie czuje, że jej dzieci czeka gorsza przyszłość niż ją samą – mówi Branko Milanović, ekonomista i były ekspert Banku Światowego. [Artykuł także do słuchania]

Gdyby filozofów XVIII i XIX w. zapytać, który ze zmysłów czyni nas ludźmi, wahaliby się między wzrokiem a słuchem. Powonienie lądowało na samym końcu hierarchii jako zmysł zwierzęcy i prymitywny. Teraz genetyka i antropologia pokazują, że to, co uznaliśmy za słabość, może być jedną z naszych najbardziej plastycznych zdolności. [Artykuł także do słuchania]

Moralizujący bogowie nie stworzyli cywilizacji, ale pomogli ją utrzymać, a rozwój społeczeństw napędzały rolnictwo i wojna – twierdzi brytyjski antropolog Harvey Whitehouse, autor książki „Dziedzictwo. Ewolucyjne początki współczesnego świata”. [Artykuł także do słuchania]

Do niedawna sądziliśmy, że demokracja miała swój początek w Atenach w piątym wieku przed naszą erą, a poza światem śródziemnomorskim dominowały monarchie i imperia. Z badań archeologów wyłania się inny obraz. [Artykuł także do słuchania]

Dziś to bogacze decydują, na co pójdą pieniądze, zamiast pozwolić wybranym instytucjom publicznym rozporządzać tymi środkami zgodnie z potrzebami społeczeństwa. Taka logika podważa fundamenty systemu demokratycznego – mówi prof. Guido Alfani, historyk gospodarki, autor książki „Jak bogowie pośród ludzi”. [Artykuł także do słuchania]

W próbce pobranej z kości kolanowej króla odkryto grzyb-pleśń o nazwie Aspergillus flavus. Wytwarza on aflatoksyny, groźne substancje chorobotwórcze, powodujące m.in. różne odmiany raka. [Artykuł także do słuchania]

Przejście od łowiectwa do rolnictwa nie było nieuniknionym etapem historii ludzkości. Nie było też jednej „rewolucji neolitycznej”, lecz setki lokalnych „eksperymentów społecznych”. [Artykuł także do słuchania]

Czy archeolog może badać coś, co wydarzyło się kilka miesięcy lub lat temu? Jeszcze niedawno wielu odpowiedziałoby, że nie. Że od tego są reporterzy, śledczy, historycy. A jednak coraz wyraźniej widać, że także teraźniejszość zostawia po sobie materialne ślady, które trzeba umieć odczytać, zanim znikną, zostaną uprzątnięte, zabudowane albo zagadane. [Artykuł także do słuchania]

Był nie tylko teoretykiem piękna. Nowe odkrycia ukazują go jako inżyniera, który spisywał doświadczenia z placu budowy. [Artykuł także do słuchania]

Wydawany przez POLITYKĘ miesięcznik „Wiedza i Życie” kończy właśnie 100 lat. I jest najstarszym czasopismem w Polsce. Jego losy pokazują, jak zmieniało się miejsce nauki w społeczeństwie. Dziś, w czasach internetowych kłamstw i kryzysu rozumu, „Wiedza i Życie” jest wciąż potrzebna. [Artykuł także do słuchania]

Fałszywe informacje żyją długo. Dlaczego tak jest i jak dziś walczą z nimi media, mówią prof. Dariusz Kuźmina i dr hab. Łukasz Szurmiński z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. [Artykuł także do słuchania]

Płodność była w tym czasie bardzo istotna, a na mężatki, które przez dłuższy czas nie zachodziły w ciążę, rodzina męża spoglądała z rosnącą podejrzliwością. Początkowo doradzano im, co powinny zrobić, aby wreszcie począć, ale gdy rady nie przynosiły oczekiwanych efektów, zaczynano nimi gardzić. [Artykuł także do słuchania]

Z najnowszego raportu organizacji Common Sense Media wynika, że 72 proc. ankietowanych nastolatków korzystało z towarzyskich chatbotów opartych na sztucznej inteligencji, a 33 proc. deklaruje, że utrzymuje z nimi relacje lub się przyjaźni. Jak powinni reagować rodzice?

Dysponujemy dziś ogromnymi zbiorami danych i roboczymi teoriami – niektórymi o wręcz oszałamiających konsekwencjach. Mamy narzędzia pozwalające wykrywać świadomość u osób z uszkodzeniami mózgu. Wciąż jednak nie ma prostych odpowiedzi: badacze nie potrafią nawet uzgodnić, czym właściwie jest świadomość, a co dopiero – jak najlepiej odsłonić jej tajemnice. Ostatnie lata przyniosły oskarżenia o pseudonaukę, wyniki podważające dominujące teorie oraz niepokojące poczucie, że cała dziedzina znalazła się na rozdrożu. [Artykuł także do słuchania]

Nauka nie rozstrzyga sporów moralnych. Zamiast tego dostarcza narzędzi do bardziej realistycznego myślenia o relacjach. Bez idealizacji, ale też bez sensacji. [Artykuł także do słuchania]

Smartfon – technicznie będący hybrydą lustra, kina i widowni – stał się najdoskonalszym jak dotąd lustrem w dziejach. Nie tylko wyraźnym, ale też umożliwiającym natychmiastową korektę dzięki filtrom i upiększającym aplikacjom. W długiej historii zwierciadła to kolejny punkt zwrotny. [Artykuł także do słuchania]

Męskie genitalia eksponowane w ikonografii południowej Anatolii między 12–9 tys. lat temu mogą być interpretowane jako element praktyk rytualnych prowadzących do zmienionych stanów świadomości. To hipoteza, jaką stawia badacz z Cambridge University. Opisywanie jej jako faktu jest nieuprawnione. [Artykuł także do słuchania]