Nauki o złożoności

• 
  Środowisko

  Woda wnikała w głąb Ziemi już 3 mld lat temu. Prawie w ten sam sposób, jak dziś

  Nasza planeta była za młodu o wiele gorętsza, a jej skorupa bardziej miękka i plastyczna. Tektonika płyt, jaką znamy, jeszcze nie istniała. I właściwie nie wiadomo, którędy woda z powierzchni miałaby wtedy wędrować w głąb. Międzynarodowy zespół geologów proponuje rozwiązanie.

  Jolanta Iwańczuk

  9 lipca 2026
• 
  Środowisko

  El Niño można stłumić w zarodku? Niewykluczone, jeśli sięgnąć po geoinżynierię

  Właśnie teraz, gdy zjawisko dopiero się rozkręca, należałoby zwiększyć powierzchnię niskich chmur typu stratocumulus unoszących się nad południowo-wschodnią częścią Oceanu Spokojnego – twierdzą naukowcy.

  Andrzej Hołdys

  8 lipca 2026
• 
  Środowisko

  Zmiany klimatu i zanik języków niszczą biokulturowe dziedzictwo Amazonii

  Rdzenne społeczności dorzecza Amazonki mogą stracić nawet jedną trzecią wykorzystywanych przez siebie gatunków roślin. Jeśli dołożyć do tego wymieranie języków, przepadnie aż ćwierć udokumentowanej wiedzy o zastosowaniach tamtejszej flory.

  Marcin Rotkiewicz

  8 lipca 2026
• 
  Środowisko

  Naukowcy chcą uodpornić rafy na wysokie temperatury. Sukces ma jednak swoją cenę

  Fale upałów w latach 2016, 2017, 2020 i 2024 zdziesiątkowały mieszkańców Wielkiej Rafy Koralowej, a prognozy klimatyczne nie pozostawiają złudzeń – masowe wymieranie będzie postępować. Naukowcy znaleźli metodę na jego powstrzymanie.

  Jolanta Iwańczuk

  2 lipca 2026
• 
  Technologia

  Raport ONZ: Sztuczna inteligencja konsumuje coraz więcej wody, prądu i ziemi

  „Widać coraz wyraźniej, że główny koszt środowiskowy pojawia się nie wtedy, gdy buduje się system, ale wtedy, gdy zaczynają korzystać z niego miliony ludzi” – mówi główna autorka przygotowanego dla Organizacji Narodów Zjednoczonych dokumentu Miriam Aczel z Institute for Water, Environment and Health w Richmond Hill pod Toronto.

  Andrzej Hołdys

  10 czerwca 2026
• 
  Środowisko

  Nadciąga wielka gorączka? Pewnej odpowiedzi jeszcze nie ma, ale trzeba brać pod uwagę „super El Niño”

  Od ostatniego El Niño, które podgrzało glob do rekordowej temperatury, minęły zaledwie dwa lata. Tymczasem naukowcy już ostrzegają przed nadejściem kolejnego, być może jeszcze silniejszego. Czy ich przewidywania się sprawdzą? Wszystko zależy od atmosfery. [Artykuł także do słuchania]

  Andrzej Hołdys

  1 czerwca 2026
• 
  Struktura

  Kury łączą dźwięk z kształtem i podważają koncepcje ewolucji ludzkiego języka

  Co sprawia, że „bouba” jest okrągłe, a „kiki” ostre? Można prawdopodobnie wykluczyć jedną z długo rozważanych teorii: że skojarzenia te wynikają z kształtu ust podczas wymawiania tych słów.

  Cody Cottier

  1 czerwca 2026
• 
  Struktura

  Nieprzerwany wyścig zbrojeń, czyli jak patogeny przełamują odporność roślin

  Rośliny nie dysponują tak zaawansowanym układem odpornościowym jak zwierzęta, ale wobec ataku patogenów nie pozostają bezbronne. Bakterie wykształcają jednak mechanizmy mające przełamać obronę przeciwnika.

  Katarzyna Kornicka-Garbowska

  1 czerwca 2026
• 
  Środowisko

  Bombardowanie Iranu oznaczało tony dwutlenku siarki w atmosferze. Chmura dotarła do Chin

  „To, co nie spadło z deszczem, zostało uniesione przez wiatry wiejące w kierunku północno-wschodnim” – mówi chiński badacz Peng Zhang, który wraz z zespołem analizował dane przesłane przez satelity.

  Andrzej Hołdys

  26 maja 2026
• 
  Środowisko

  Paradoks klimatyczny: oczyszczamy atmosferę, a więc podgrzewamy planetę

  Ograniczenie emisji zanieczyszczeń siarkowych jest konieczne. Są one szkodliwe dla zdrowia i środowiska. Kłopot w tym, że to działanie ma także negatywne – choć przejściowe – konsekwencje.

  Andrzej Hołdys

  20 maja 2026
• 
  Środowisko

  Amonity wyginęły, a łodziki żyją do dziś. Być może wszystko rozbiło się o jajka

  Jedna z wcześniejszych hipotez wskazywała, że nautilusy miały po prostu żyć w lepszych miejscach. Zebrane dane tego nie potwierdziły. Znacznie bardziej prawdopodobna wydawała się inna teoria – dotycząca sposobu wydawania potomstwa.

  Jolanta Iwańczuk

  6 maja 2026
• 
  Kosmos

  Większa od Ziemi, obliczem przypomina Merkurego. Oto najlepiej opisana odległa egzoplaneta

  Powierzchnię LHS3844b tworzy cięższa materia podobna do mających wulkaniczne pochodzenie bazaltów, zasobnych w magnez i żelazo. Badacze ustalili nawet, że najwyższe partie skał uległy rozdrobnieniu pod wpływem promieniowania kosmicznego oraz bombardowania przez meteoryty, przeobrażając się w zwietrzelinę.

  Andrzej Hołdys

  5 maja 2026
• 
  Środowisko

  Ratować czy pozwolić umrzeć? Pytanie wraca po historii humbaka Timmy'ego

  Sytuację wieloryba, którego nie wiadomo kto nazwał Timmy, śledziły miliony ludzi. Jego historia dobiegła końca, ale pozostawiła pytania, na które dobrze byłoby znaleźć odpowiedzi. [Artykuł także do słuchania]

  Michał Rolecki

  5 maja 2026
• 
  Środowisko

  Skąd Homo sapiens wyruszył w świat, czyli ludzka i nieludzka historia olbrzymich rozpadlin

  Wielkie ryfty przecinające skorupę ziemską to nie tylko spektakularne formy geologiczne, ale także miejsca narodzin ludzkości. Od afrykańskich kolebek rodzaju Homo po Morze Martwe i Islandię te głębokie rysy odsłaniają dynamiczną naturę naszej planety. [Artykuł także do słuchania]

  Andrzej Hołdys

  1 maja 2026
• 
  Struktura

  Yellowstone: Wstrząsy pobudzają rozwój żyjących pod ziemią drobnoustrojów

  Dzięki specjalistycznej aparaturze, obecności superwulkanu i wąskiemu otworowi wiertniczemu o głębokości 30 pięter badacze wykazali, że trzęsienia ziemi wstrząsają nie tylko skałami – pobudzają także populacje drobnoustrojów żyjących pod ziemią.

  Damien Pine

  1 maja 2026
• 
  Struktura

  Model terminatora, czyli jak i po co rozpoznawać „pory roku” aktywności słonecznej

  Naukowcy chcą ostrzegać rolników, że ich traktor może zboczyć z drogi na sąsiedni rząd lucerny, albo uprzedzać firmy energetyczne o możliwych przerwach w dostawie prądu. Jest tylko jeden problem: tak naprawdę nie rozumiemy dobrze, jak Słońce obecnie działa. Mimo to heliofizycy opracowują różne – choć niedoskonałe – modele naszej najbliższej gwiazdy, by lepiej prognozować jej zachowanie. [Artykuł także do słuchania]

  Sarah Scoles

  1 maja 2026
• 
  Środowisko

  Lód morski ustrzegł wale grenlandzkie przed wybiciem. Wyczytane z dzienników okrętowych

  Wielorybnicy już kilka wieków temu uganiali się za tymi wielorybami. Nawet wtedy, gdy ich życie było już zagrożone. Gatunek jednak przetrwał, a następnie zwiększył liczebność. Ludziom na przeszkodzie stanęła bowiem natura.

  Andrzej Hołdys

  29 kwietnia 2026
• 
  Środowisko

  El Niño w tym roku prawie pewne. Jak silne będzie? Konkretnych prognoz jeszcze nie ma

  Być może już w maju na Pacyfiku pojawi się kolejne El Niño – prognozuje Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO). Od zakończenia poprzedniego, które rozgrzało glob do rekordowych temperatur, upłynęły zaledwie dwa lata.

  Andrzej Hołdys

  27 kwietnia 2026
• 
  Środowisko

  Chmury zbierają się nad Amazonią. I to drobna dobra wiadomość, bo przynoszą trochę chłodu

  Rondônia została wybrana przez naukowców z amerykańskiej Narodowej Agencji Oceanów i Atmosfery do badań, których celem było ustalenie, w jaki sposób na błyskawiczną i masową dewastację naturalnego krajobrazu, zareagował jeden element pogody. Wyniki zaskakują.

  Andrzej Hołdys

  23 kwietnia 2026
• 
  Środowisko

  „Pytanie Matki Ziemi, ile ma lat, jest nieuprzejme”. Naukowcy od dawna jednak dążą do uzyskania odpowiedzi

  70 lat temu dowiedzieliśmy się, że nasza planeta jest nobliwą seniorką, która ciągle odmładza swoje oblicze. Wcześniej nikt nawet nie wyobrażał sobie, że może mieć aż tyle lat. [Artykuł także do słuchania]

  Andrzej Hołdys

  14 kwietnia 2026