Nauki o złożoności
-
Środowisko
Ponad pół mld lat temu na dnie oceanów doszło do cichej rewolucji. Fekalnej.
Aby odtworzyć to, co zdarzyło się w kambrze, trzeba było przeczesać literaturę naukową w poszukiwaniu wszelkich wzmianek o bromalitach – czyli ogólnej kategorii skamielin powstałych z materii przechodzącej przez układ pokarmowy zwierząt. Tego zadania podjęli się autorzy przełomowego artykułu, który ukazał się w „Trends in Ecology & Evolution”.Jolanta Iwańczuk4 sierpnia 2026 -
Środowisko
Wielkie rzeki szorują po dnie. Najgorzej jest w Europie Środkowej i Zachodniej
Ren, Dunaj, Łaba, Pad czy Loara biją właśnie niechlubne rekordy. Do niedawna niskie ich stany tłumaczono przede wszystkim niedoborem opadów. Dziś błędne koło suszy hydrologicznej napędza przede wszystkim gorąca atmosfera – stwierdzają naukowcy.Andrzej Hołdys4 sierpnia 2026 -
Człowiek
Paul Bloom: Nie zostaliśmy ukształtowani tak, by stale odczuwać szczęście
Gdy sytuacja – jakakolwiek – się nie zmienia, zaczynamy się nudzić. Psycholodzy nazywają to bieżnią hedonistyczną: biegniemy coraz szybciej, ale zostajemy w tym samym miejscu – mówi psycholog Paul Bloom z Yale University. [Artykuł także do słuchania]Kasper Kalinowski4 sierpnia 2026 -
Człowiek
Janusz Budziszewski: W górach patrzcie pod nogi. Pomożecie archeologom
Nasi przodkowie nie unikali gór. I zostawili tam ślady. Jeśli w trakcie wycieczki ktoś zauważy leżący na ścieżce krzemień, niech nas o tym poinformuje – apeluje archeolog dr Janusz Budziszewski. [Artykuł także do słuchania]Agnieszka Krzemińska4 sierpnia 2026 -
Struktura
Ekstremofilne pleśnie panoszą się w muzeach. Sprzyjają im zmiana klimatu i strach muzealników przed utratą reputacji
To odwieczna plaga muzeów – może oszpecać i niszczyć dzieła sztuki oraz zabytki. Aby utrzymać tego mikrobiologicznego wroga w ryzach, instytucje stosują procedury mające powstrzymywać dobrze znane grzyby rozwijające się w wilgotnym środowisku. Wygląda jednak na to, że w tej długotrwałej walce otworzył się nowy front. [Artykuł także do słuchania]Elizabeth Anne Brown1 sierpnia 2026 -
-
Środowisko
Zagłada świata dinozaurów: najpierw pył i ogień, później głód i zimno
66 mln lat temu asteroida o średnicy ok. 10 km uderzyła w półwysep Jukatan i – według obowiązującej od dawna hipotezy – zakończyła erę dinozaurów. Nowe badanie wskazuje jednak na dodatkowe mechanizmy, które mogły wówczas spowodować śmierć większości zwierząt lądowych.Jolanta Iwańczuk28 lipca 2026 -
Środowisko
Zielone ślady czarnej śmierci. Tak świat odradzał się po najbardziej zabójczej epidemii w dziejach
W połowie XIV w. pandemia dżumy zabiła w Europie dziesiątki milionów ludzi. Zmieniła też środowisko naturalne. Powrót do stanu sprzed epidemii zajął przyrodzie niemal dwa stulecia. [Artykuł także do słuchania]Andrzej Hołdys14 lipca 2026 -
Środowisko
Woda wnikała w głąb Ziemi już 3 mld lat temu. Prawie w ten sam sposób, jak dziś
Nasza planeta była za młodu o wiele gorętsza, a jej skorupa bardziej miękka i plastyczna. Tektonika płyt, jaką znamy, jeszcze nie istniała. I właściwie nie wiadomo, którędy woda z powierzchni miałaby wtedy wędrować w głąb. Międzynarodowy zespół geologów proponuje rozwiązanie.Jolanta Iwańczuk9 lipca 2026 -
Środowisko
El Niño można stłumić w zarodku? Niewykluczone, jeśli sięgnąć po geoinżynierię
Właśnie teraz, gdy zjawisko dopiero się rozkręca, należałoby zwiększyć powierzchnię niskich chmur typu stratocumulus unoszących się nad południowo-wschodnią częścią Oceanu Spokojnego – twierdzą naukowcy.Andrzej Hołdys8 lipca 2026 -
Środowisko
Zmiany klimatu i zanik języków niszczą biokulturowe dziedzictwo Amazonii
Rdzenne społeczności dorzecza Amazonki mogą stracić nawet jedną trzecią wykorzystywanych przez siebie gatunków roślin. Jeśli dołożyć do tego wymieranie języków, przepadnie aż ćwierć udokumentowanej wiedzy o zastosowaniach tamtejszej flory.Marcin Rotkiewicz8 lipca 2026 -
Środowisko
Naukowcy chcą uodpornić rafy na wysokie temperatury. Sukces ma jednak swoją cenę
Fale upałów w latach 2016, 2017, 2020 i 2024 zdziesiątkowały mieszkańców Wielkiej Rafy Koralowej, a prognozy klimatyczne nie pozostawiają złudzeń – masowe wymieranie będzie postępować. Naukowcy znaleźli metodę na jego powstrzymanie.Jolanta Iwańczuk2 lipca 2026 -
Technologia
Raport ONZ: Sztuczna inteligencja konsumuje coraz więcej wody, prądu i ziemi
„Widać coraz wyraźniej, że główny koszt środowiskowy pojawia się nie wtedy, gdy buduje się system, ale wtedy, gdy zaczynają korzystać z niego miliony ludzi” – mówi główna autorka przygotowanego dla Organizacji Narodów Zjednoczonych dokumentu Miriam Aczel z Institute for Water, Environment and Health w Richmond Hill pod Toronto.Andrzej Hołdys10 czerwca 2026 -
Środowisko
Nadciąga wielka gorączka? Pewnej odpowiedzi jeszcze nie ma, ale trzeba brać pod uwagę „super El Niño”
Od ostatniego El Niño, które podgrzało glob do rekordowej temperatury, minęły zaledwie dwa lata. Tymczasem naukowcy już ostrzegają przed nadejściem kolejnego, być może jeszcze silniejszego. Czy ich przewidywania się sprawdzą? Wszystko zależy od atmosfery. [Artykuł także do słuchania]Andrzej Hołdys1 czerwca 2026 -
Struktura
Nieprzerwany wyścig zbrojeń, czyli jak patogeny przełamują odporność roślin
Rośliny nie dysponują tak zaawansowanym układem odpornościowym jak zwierzęta, ale wobec ataku patogenów nie pozostają bezbronne. Bakterie wykształcają jednak mechanizmy mające przełamać obronę przeciwnika.Katarzyna Kornicka-Garbowska1 czerwca 2026 -
Struktura
Kury łączą dźwięk z kształtem i podważają koncepcje ewolucji ludzkiego języka
Co sprawia, że „bouba” jest okrągłe, a „kiki” ostre? Można prawdopodobnie wykluczyć jedną z długo rozważanych teorii: że skojarzenia te wynikają z kształtu ust podczas wymawiania tych słów.Cody Cottier1 czerwca 2026 -
Środowisko
Bombardowanie Iranu oznaczało tony dwutlenku siarki w atmosferze. Chmura dotarła do Chin
„To, co nie spadło z deszczem, zostało uniesione przez wiatry wiejące w kierunku północno-wschodnim” – mówi chiński badacz Peng Zhang, który wraz z zespołem analizował dane przesłane przez satelity.Andrzej Hołdys26 maja 2026 -
-
Środowisko
Amonity wyginęły, a łodziki żyją do dziś. Być może wszystko rozbiło się o jajka
Jedna z wcześniejszych hipotez wskazywała, że nautilusy miały po prostu żyć w lepszych miejscach. Zebrane dane tego nie potwierdziły. Znacznie bardziej prawdopodobna wydawała się inna teoria – dotycząca sposobu wydawania potomstwa.Jolanta Iwańczuk6 maja 2026 -
Kosmos
Większa od Ziemi, obliczem przypomina Merkurego. Oto najlepiej opisana odległa egzoplaneta
Powierzchnię LHS3844b tworzy cięższa materia podobna do mających wulkaniczne pochodzenie bazaltów, zasobnych w magnez i żelazo. Badacze ustalili nawet, że najwyższe partie skał uległy rozdrobnieniu pod wpływem promieniowania kosmicznego oraz bombardowania przez meteoryty, przeobrażając się w zwietrzelinę.Andrzej Hołdys5 maja 2026
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama