Ziemia-woda-powietrze

• 
  Środowisko

  Ponad pół mld lat temu na dnie oceanów doszło do cichej rewolucji. Fekalnej.

  Aby odtworzyć to, co zdarzyło się w kambrze, trzeba było przeczesać literaturę naukową w poszukiwaniu wszelkich wzmianek o bromalitach – czyli ogólnej kategorii skamielin powstałych z materii przechodzącej przez układ pokarmowy zwierząt. Tego zadania podjęli się autorzy przełomowego artykułu, który ukazał się w „Trends in Ecology & Evolution”.

  Jolanta Iwańczuk

  4 sierpnia 2026
• 
  Środowisko

  Wielkie rzeki szorują po dnie. Najgorzej jest w Europie Środkowej i Zachodniej

  Ren, Dunaj, Łaba, Pad czy Loara biją właśnie niechlubne rekordy. Do niedawna niskie ich stany tłumaczono przede wszystkim niedoborem opadów. Dziś błędne koło suszy hydrologicznej napędza przede wszystkim gorąca atmosfera – stwierdzają naukowcy.

  Andrzej Hołdys

  4 sierpnia 2026
• 
  Człowiek

  Janusz Budziszewski: W górach patrzcie pod nogi. Pomożecie archeologom

  Nasi przodkowie nie unikali gór. I zostawili tam ślady. Jeśli w trakcie wycieczki ktoś zauważy leżący na ścieżce krzemień, niech nas o tym poinformuje – apeluje archeolog dr Janusz Budziszewski. [Artykuł także do słuchania]

  Agnieszka Krzemińska

  4 sierpnia 2026
• 
  Kosmos

  Cień nie jak co dzień. O sierpniowym całkowitym zaćmieniu Słońca po 25 latach widocznym z Europy

  Polskę najbardziej spektakularna część widowiska, które rozegra się 12 sierpnia, ominie, ale i tak warto zaopatrzyć się w szkła ochronne, bo przy dobrej pogodzie będziemy mogli zobaczyć tarczę słoneczną zasłoniętą nawet w 85 proc. [Artykuł także do słuchania]

  Andrzej Hołdys

  4 sierpnia 2026
• 
  Środowisko

  Najstarsza blizna Ziemi, czyli krater sprzed ponad 3 mld lat

  Odkrycia dokonano w północno-zachodniej Australii wśród wychodni skalnych, nazwanych przewrotnie przez geologów North Pole Dome, czyli Kopułą Bieguna Północnego. Naukowcy od lat wracają w tę okolicę.

  Andrzej Hołdys

  1 sierpnia 2026
• 
  Środowisko

  Losy Antarktydy

  Najpierw stała się wyżynnym płaskowyżem, a potem pokrył ją lód.

  (HOLD)

  1 sierpnia 2026
• 
  Środowisko

  Narodziny Eufratu

  Pięć mln lat temu we wschodniej części niemal wyschniętego Morza Śródziemnego kończyły bieg dwie potężne rzeki. Z czasem zmieniły swój nurt, a potem połączyły się, dając początek Eufratowi.

  (HOLD)

  1 sierpnia 2026
• 
  Środowisko

  Ryż źle znosi ciepło. Naukowe prognozy dotyczące jego produkcji są złe

  Obok pszenicy to jedno z dwóch najważniejszych zbóż na świecie i podstawowy składnik diety ponad połowy mieszkańców globu. Każdy dodatkowy stopień wzrostu średniej temperatury globalnej zmniejszy jego światowe zbiory o ponad 8 proc.

  Andrzej Hołdys

  30 lipca 2026
• 
  Środowisko

  Zagłada świata dinozaurów: najpierw pył i ogień, później głód i zimno

  66 mln lat temu asteroida o średnicy ok. 10 km uderzyła w półwysep Jukatan i – według obowiązującej od dawna hipotezy – zakończyła erę dinozaurów. Nowe badanie wskazuje jednak na dodatkowe mechanizmy, które mogły wówczas spowodować śmierć większości zwierząt lądowych.

  Jolanta Iwańczuk

  28 lipca 2026
• 
  Środowisko

  Pożary lasów: Ogień ma w globalnym ociepleniu bardzo usłużnego sojusznika

  Na południu Francji, w centrum Hiszpanii oraz na południu Włoch, w Algierii i Tunezji, płomienie połykają kolejne hektary roślinności naturalnej. A że w leśnych glebach jest coraz mniej wody, naukowcy ostrzegają nie tylko przed kolejnymi pożarami, lecz także przed coraz większą powodowaną przez nie emisją szkodliwych związków węgla.

  Andrzej Hołdys

  27 lipca 2026
• 
  Środowisko

  Paprocie były jak Feniks: szybko płonęły i szybko się odradzały. Robiły to przez nawet 300 tys. lat

  Połączenie zmiany klimatu, wylesiania i ekspansji oportunistycznych gatunków może stworzyć warunki do kaskadowego załamania ekosystemów. Także współcześnie. To wynik badań naukowców z Universiteit Utrecht.

  Jolanta Iwańczuk

  22 lipca 2026
• 
  Środowisko

  Arktyka: Takiej rejterady lodu morskiego do tej pory nie obserwowano. W rok ubyło go niemal milion kilometrów

  Pod koniec zimy 2025 r. powierzchnia lodu morskiego w Arktyce wyniosła jedynie 14,1 mln km kw. – to najmniejsza wartość od początku pomiarów satelitarnych. Za to tąpnięcie odpowiada kolejne podkręcenie temperatur na globie.

  Andrzej Hołdys

  21 lipca 2026
• 
  Środowisko

  Zielone ślady czarnej śmierci. Tak świat odradzał się po najbardziej zabójczej epidemii w dziejach

  W połowie XIV w. pandemia dżumy zabiła w Europie dziesiątki milionów ludzi. Zmieniła też środowisko naturalne. Powrót do stanu sprzed epidemii zajął przyrodzie niemal dwa stulecia. [Artykuł także do słuchania]

  Andrzej Hołdys

  14 lipca 2026
• 
  Kosmos

  Cukier w przestrzeni międzygwiazdowej wytropiony. I to w pobliżu centrum Drogi Mlecznej

  Naukowcy od dawna zastanawiają się, skąd na młodej Ziemi wzięły się pierwsze cegiełki życia, ponieważ eksperymenty pokazują, że w warunkach panujących na naszej planecie miliardy lat temu nie powstawały one zbyt łatwo. Właśnie pojawiła się kolejna podpowiedź.

  Andrzej Hołdys

  13 lipca 2026
• 
  Środowisko

  Woda wnikała w głąb Ziemi już 3 mld lat temu. Prawie w ten sam sposób, jak dziś

  Nasza planeta była za młodu o wiele gorętsza, a jej skorupa bardziej miękka i plastyczna. Tektonika płyt, jaką znamy, jeszcze nie istniała. I właściwie nie wiadomo, którędy woda z powierzchni miałaby wtedy wędrować w głąb. Międzynarodowy zespół geologów proponuje rozwiązanie.

  Jolanta Iwańczuk

  9 lipca 2026
• 
  Środowisko

  El Niño można stłumić w zarodku? Niewykluczone, jeśli sięgnąć po geoinżynierię

  Właśnie teraz, gdy zjawisko dopiero się rozkręca, należałoby zwiększyć powierzchnię niskich chmur typu stratocumulus unoszących się nad południowo-wschodnią częścią Oceanu Spokojnego – twierdzą naukowcy.

  Andrzej Hołdys

  8 lipca 2026
• 
  Środowisko

  Zmiany klimatu i zanik języków niszczą biokulturowe dziedzictwo Amazonii

  Rdzenne społeczności dorzecza Amazonki mogą stracić nawet jedną trzecią wykorzystywanych przez siebie gatunków roślin. Jeśli dołożyć do tego wymieranie języków, przepadnie aż ćwierć udokumentowanej wiedzy o zastosowaniach tamtejszej flory.

  Marcin Rotkiewicz

  8 lipca 2026
• 
  Środowisko

  Antarktyda została zmrożona w momencie w zasadzie niesprzyjającym. Pomogły góry

  Wschodnioantarktyczna pokrywa lodowa to najstarszy i największy lądolód na Ziemi – gdyby stopniał, poziom mórz podniósłby się o około 52 metry. Uformował się mniej więcej 34 mln lat temu. Była to zagadka, bo na przełomie eocenu i oligocenu klimat wciąż był stosunkowo ciepły. Badacze właśnie ją rozwiązali.

  Jolanta Iwańczuk

  3 lipca 2026
• 
  Środowisko

  Naukowcy chcą uodpornić rafy na wysokie temperatury. Sukces ma jednak swoją cenę

  Fale upałów w latach 2016, 2017, 2020 i 2024 zdziesiątkowały mieszkańców Wielkiej Rafy Koralowej, a prognozy klimatyczne nie pozostawiają złudzeń – masowe wymieranie będzie postępować. Naukowcy znaleźli metodę na jego powstrzymanie.

  Jolanta Iwańczuk

  2 lipca 2026
• 
  Środowisko

  Jaskinie – jedne z najbardziej niezwykłych tworów geologicznych. Wiele skrytych w nich cudów natury wciąż czeka na odkrycie

  Nie są jedynie pustymi przestrzeniami w skale, lecz wysoce dynamicznymi środowiskami kształtowanymi przez miliony lat przez wodę, lawę i lód. Poza tym, że zachowują ślady dawnych cywilizacji i ewolucji życia na Ziemi, chronią rzadkie ekosystemy i dostarczają naukowcom wskazówek dotyczących historii klimatu. [Artykuł także do słuchania]

  Andrzej Hołdys

  1 lipca 2026