Ewolucja Wszechświata

• 
  Kosmos

  Woda na Księżycu może od trzech miliardów lat skrywać się w cieniu

  Krater Haworth ma duże szanse, by stać się celem astronautów, którzy – jeśli plan NASA się powiedzie – już za dwa lata wylądują na Srebrnym Globie w ramach programu Artemis.

  Andrzej Hołdys

  8 kwietnia 2026
• 
  Kosmos

  Uran i Neptun: ich wnętrza mogą kryć niekonwencjonalny stan materii

  Te dwa gazowo-lodowe olbrzymy zwykle przegrywają pod względem zainteresowania z Jowiszem i Saturnem, nie mówiąc już o skalistych sąsiadach Ziemi, czyli Marsie i Wenus. A szkoda. Bo tam, gdzie wzrok naukowców sięga rzadko, a sondy kosmiczne – jeśli nie liczyć przelotu Voyagera 2 sprzed 40 lat – nie docierają, mogą dziać się rzeczy niezwykłe.

  Andrzej Hołdys

  7 kwietnia 2026
• 
  Kosmos

  Złudzenia optyczne, czyli nasze zaściankowe wyobrażenia o kosmicznej ewolucji okazują się z gruntu zawodne

  To nieodmiennie zdumiewające i uczące pokory uczucie, gdy Wszechświat uświadamia nam, że nasz „zdrowy rozsądek” ma sens lokalnie, a w skalach kosmicznych niekoniecznie. [Artykuł także do słuchania]

  Phil Plait

  1 kwietnia 2026
• 
  Kosmos

  Jak daleko jeszcze?

  Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba właśnie wyraźnie przesunął granice obserwowanego wszechświata. Dzięki niemu odkryto rekordowo daleką galaktykę, która istniała już 280 mln lat po Wielkim Wybuchu.

  Przemek Berg

  1 kwietnia 2026
• 
  Kosmos

  Gdy Księżyc zbliża się do nowiu, galaktyczne cząstki znikają z niego na dwa dni. Działa tu Ziemia

  Kolejne pakiety danych przesyłanych przez księżycowy lądownik Chang'e 4 przebywający od ponad siedmiu lat na niewidocznej połówce Srebrnego Globu analizują badacze. Zaskakujące odkrycie, którego właśnie dokonali, może pomóc w eksploracji naszego satelity.

  Andrzej Hołdys

  25 marca 2026
• 
  Kosmos

  Czerny, Pollo, Oszkiewicz, Skowron, Małek, Karska, Różańska: wybitne Polki, które podbijają Wszechświat

  W naukach o kosmosie Polska bardzo się liczy. Mieliśmy wielu sławnych i utytułowanych astronomów i astrofizyków – i tak jest też dzisiaj. Wśród artykułów opublikowanych przez polskich naukowców w „Nature” czy „Science” najwięcej dotyczy problematyki kosmicznej. Jest w tej grupie podgrupa szczególna i liczna – astronomek i astrofizyczek. Kilka opowiedziało nam, co frapującego dostrzegły w kosmosie i jak przebiegają ich kariery naukowe. [Artykuł także do słuchania]

  Przemek Berg

  17 marca 2026
• 
  Kosmos

  Wszechświat jest jak kalafior? Odpowiedzi szukali badacze z Centrum Badań Kosmicznych PAN

  Płatek śniegu, błyskawica, liść paproci, tytułowe warzywo – to tylko niektóre przykłady obiektów o naturze fraktalnej. Wiesław Macek i Dariusz Wójcik z Zakładu Fizyki Układu Słonecznego i Astrofizyki CBK postanowili przyjrzeć się tematowi w największej możliwej skali i zapytali, czy Wszechświat także należy do tej grupy. [Artykuł także do słuchania]

  Łukasz Tychoniec

  1 marca 2026
• 
  Kosmos

  Świat za światem

  Astronomowie odkryli już ponad 6 tys. obcych planet. Jest wśród nich wiele takich, jakich w Układzie Słonecznym nie znajdziemy.

  Przemek Berg

  1 marca 2026
• 
  Kosmos

  Pył zostaje, gazu czas się pozbyć. O ekscentrycznych zachowaniach galaktyk na emeryturze

  Wiele galaktyk odległego Wszechświata najlepsze lata już ma za sobą: wyczerpały swoje gwiazdotwórcze zapasy. Wtedy na przykład w ich centrum może rozbłysnąć tzw. aktywne jądro, które będzie wyrzucać gorący gaz niemal z prędkością światła. Na tym obrazie życia typowych galaktyk właśnie pojawiła się rysa.

  Łukasz Tychoniec

  19 lutego 2026
• 
  Kosmos

  Nieudana supernowa w Galaktyce Andromedy. A może nieudana hipoteza

  Można powiedzieć, że gwiazdy żyją dla tego ostatniego show – rozbłysku, który przyćmiewa wszystkie swoje sąsiadki w galaktyce. Wiele wskazywało, że do swojego pożegnalnego wybuchu zbiera się też M31-2014-DS1. Zwiększała swoją jasność od 2014 r., a później nagle zniknęła. Dyskusja o tym zdarzeniu jest dynamiczna. [Artykuł także do słuchania]

  Łukasz Tychoniec

  12 lutego 2026
• 
  Kosmos

  Księżycowy żłobek

  Wir z gazu i pyłu może być miejscem powstawania księżyców.

  Elise Cutts

  1 lutego 2026
• 
  Kosmos

  Poszukiwanie rodzin planetoid, czyli astronomiczna genealogia dla dobra Ziemi

  Zarówno Ryugu, jak i Bennu są potencjalnie niebezpiecznymi planetoidami, co oznacza, że w odległej przyszłości mogą zderzyć się z nasą planetą. Jeśli poznamy ciała macierzyste takich groźnych obiektów, będziemy mogli lepiej zrozumieć, w jaki sposób trafiają one z głównego pasa planetoid do wewnętrznej części Układu Słonecznego. [Artykuł także do słuchania]

  Phil Plait

  1 lutego 2026
• 
  Kosmos

  Ciemna materia wychodzi z cienia

  Teleskop Webba pokazuje tysiące galaktyk – ale to, co najważniejsze, pozostaje niewidzialne. Nowe badanie ujawnia mapę ciemnej materii z bezprecedensową dokładnością.

  Łukasz Tychoniec

  26 stycznia 2026
• 
  Kosmos

  Zagadka asymetryczności Księżyca rozwiązana

  Księżyc od dawna wygląda na obiekt złożony z dwóch różnych światów. Najnowsze analizy izotopowe wskazują przyczynę.

  Andrzej Hołdys

  13 stycznia 2026
• 
  Kosmos

  pulsar nadaje. sygnał 167. Przemek Mróz: Nie lubię wielkich słów, ale to duże odkrycie

  O przełomowej obserwacji planety niezwiązanej z żadną gwiazdą i samotnie przemierzającej przestrzeń kosmiczną, opowiada współautor tego dokonania, dr Przemek Mróz z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego, laureat Nagrody im. Franka Wilczka, uczestnik eksperymentu OGLE (Optical Gravitational Lensing Experiment). [podkast]

  Karol Jałochowski

  9 stycznia 2026
• 
  Kosmos

  Noworoczna sensacja: planeta samotniczka namierzona i „zważona”

  Przełomowe odkrycie dotyczy globu, który nie jest związany z żadną gwiazdą. Dokonał go zespół, którym kierowali Andrzej Udalski z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego, Subo Dong z Chin oraz Chung-Uk Lee z Korei Południowej. [Artykuł także do słuchania]

  Andrzej Hołdys

  1 stycznia 2026
• 
  Kosmos

  Owocowa gwiazda

  Dzięki szybkim obserwacjom udało się poznać kształt eksplozji supernowej.

  Weronika Śliwa

  1 stycznia 2026
• 
  Kosmos

  Fragmenty Marsa prawdopodobnie szybko do nas nie przylecą

  Probówki z próbkami umieszczone wewnątrz Perseverance mogą przetrwać nawet pół wieku. Jeśli misja Mars Sample Return zostanie anulowana lub przełożona, łazik może je gdzieś zostawić w nadziei, że jakaś przyszła wyprawa – być może nawet ekspedycja z udziałem ludzi – je odbierze. [Artykuł także do słuchania]

  Jonathan O’Callaghan

  1 stycznia 2026
• 
  Kosmos

  Kisiel zamiast oceanu. Tytan traci jedną z tajemnic

  Największy księżyc Saturna od lat był celem dociekań poszukiwaczy pozaziemskiego życia. Teraz naukowcy studzą te nadzieje – i otwierają zupełnie nowy scenariusz.

  Andrzej Hołdys

  17 grudnia 2025
• 
  Kosmos

  Protogwiazd w Wężowniku nie można lekceważyć

  Wyrzuty gorącego gazu z gwiazd powstających w tym gwiazdozbiorze zbadał Iason Skretas z Max-Planck-Institut für Radioastronomie. Jego promotorką jest dr Agata Karska z UMK. Wyniki ich badań opublikowano w „Astronomy & Astrophysics”.

  Łukasz Tychoniec

  11 grudnia 2025