Ewolucja Wszechświata

• 
  Kosmos

  Wyprawa na Tytana

  Kulisy misji na największy księżyc Saturna.

  Phil Plait

  1 sierpnia 2026
• 
  Kosmos

  Zobaczyć niewidzialne

  Planety formują się wokół swoich gwiazd w ogromnych dyskach materii i pozostawiają w nich ślady w postaci charakterystycznych luk i pierścieni. Obecnie uczymy się te ślady dokładnie analizować.

  Przemek Berg

  1 sierpnia 2026
• 
  Kosmos

  Przeżyć śmierć gwiazdy

  Udało się to 5 mld lat temu planecie WD 1856b. Na koniec przytuliła się do białego karła.

  (HOLD)

  1 sierpnia 2026
• 
  Kosmos

  Egzo, ale nie planeta, czyli co krąży wokół odległego brązowego karła

  Możliwość, że egzoplanety mają własne księżyce już nikogo raczej nie szokuje, choć zaobserwowanie ich i udowodnienie ich istnienia jest trudne. Niedawno nastąpił jednak przełom. Dokonała go grupa astronomów kierowana przez Kevina Hoya z Universidad Diego Portales w Chile.

  Tomasz Roman Tarnawski

  30 lipca 2026
• 
  Kosmos

  Agnieszka Pollo: Ten film o wszechświecie to wyzwanie, z jakim astronomia jeszcze się nie mierzyła.

  „Nikt wcześniej czegoś takiego nie zrobił. Obserwacje zmienności nieba prowadzi się w zasadzie już od starożytności. Najczęściej jednak chodzi o pojedyncze obiekty albo niewielkie fragmenty nieba. Tu po raz pierwszy będziemy mieli systematyczny przegląd wszystkiego, co na południowym niebie się nagle pojawia, porusza albo zmienia jasność”. O programie Legacy Survey of Space and Time opowiada astrofizyczka prof. Agnieszka Pollo. [Artykuł także do słuchania]

  Tomasz Roman Tarnawski

  14 lipca 2026
• 
  Kosmos

  Cukier w przestrzeni międzygwiazdowej wytropiony. I to w pobliżu centrum Drogi Mlecznej

  Naukowcy od dawna zastanawiają się, skąd na młodej Ziemi wzięły się pierwsze cegiełki życia, ponieważ eksperymenty pokazują, że w warunkach panujących na naszej planecie miliardy lat temu nie powstawały one zbyt łatwo. Właśnie pojawiła się kolejna podpowiedź.

  Andrzej Hołdys

  13 lipca 2026
• 
  Kosmos

  Naszą gwiazdę minął lodowy przybysz. Powstał w systemie planetarnym dużo starszym niż Układ Słoneczny

  3I/ATLAS jest dopiero trzecim obiektem tego typu, o którym wiadomo na pewno, że przyszedł na świat wokół innej gwiazdy niż Słońce. Możliwość prześledzenia jego składu chemicznego to rzadka okazja, jakiej nie dali badaczom dwaj wcześniejsi goście tego typu.

  Jolanta Iwańczuk

  6 lipca 2026
• 
  Kosmos

  Wyjątkowa rodzina w gwiazdozbiorze Malarza: gwiazda, gorąca super-Ziemia, ciepły Jowisz i brązowy karzeł

  Niezwykły układ planetarny odkryli astronomowie ok. 366 lat świetlnych od Ziemi. Gwiazda macierzysta TOI-201, to obiekt typu F, czyli jaśniejszy i gorętszy od Słońca, prawdopodobnie ma ok. 1 mld lat. Potwierdzono, że wokół niego krążą trzy bardzo różne ciała niebieskie.

  Tomasz Roman Tarnawski

  2 lipca 2026
• 
  Kosmos

  Planeta, która przeżyła śmierć swojej gwiazdy, wskazuje, co się może kiedyś stać z Jowiszem i Saturnem

  Układ WD 1856 jest jednym z najdziwniejszych, jakie kiedykolwiek odkryto. Krąży w nim gazowa planeta o masie od czterech do jedenastu mas Jowisza, która obiega białego karła – gęsta i ostygła pozostałość po gwieździe podobnej do naszego Słońca. I jest to planeta – jak dowodzą nowe badania – niezwykła nie tylko z tego powodu.

  Jolanta Iwańczuk

  1 lipca 2026
• 
  Kosmos

  Raport: NASA chce, aby księżycową bazę zasilał reaktor jądrowy. To nie jest tak szalone, jak się wydaje.

  Reaktory jądrowe nie są tak podatne na katastrofalne eksplozje, jak mogłoby się wydawać. Jeśli urządzenie zbytnio się rozgrzeje i nie będzie mogło się schłodzić, to się stopi. Ale stopienie rdzenia nie jest eksplozją. Nowoczesne reaktory projektuje się tak, aby w przypadku upłynnienia paliwa jądrowego zatrzymać je wewnątrz elektrowni. [Artykuł także do słuchania]

  Robin George Andrews

  1 lipca 2026
• 
  Kosmos

  Raport: Największy krater na Srebrnym Globie powstał ponad 4 mld lat po ukośnym uderzeniu

  Według badań opublikowanych w maju na łamach „Science Advances” przez zespół z Purdue University (USA) narodziny basenu nie były zwykłym czołowym zderzeniem. Zagłębienie zostało wyżłobione przez ciało o średnicy ok. 260 km, które nadleciało od północy i uderzyło w powierzchnię Księżyca pod niewielkim kątem z prędkością ok. 13 km/s.

  Andrzej Hołdys

  1 lipca 2026
• 
  Kosmos

  Siarkowe piekło może zmienić sposób, w jaki klasyfikujemy planety

  Biliony kilometrów od ziemi grupa planet krąży wokół własnego słońca – a jeden z tych światów jest osobliwym dziwakiem spowitym siarką. Badania sugerują, że planeta L 98-59 d pachnie zgniłymi jajami i jest pokryta oceanem magmy.

  K. R. Callaway

  1 lipca 2026
• 
  Kosmos

  Chmary satelitów mogą zniszczyć widok sfery niebieskiej. I poważnie zaszkodzić naszej planecie

  Widok któregokolwiek z tych niebiańskich podróżników napawa mnie raczej strachem. Żyjemy w erze ich konstelacji i wkraczamy w erę megakonstelacji. Grupy te miały początkowo niewielką liczebność, lecz gdy niczym epidemia wirusa niemal niezauważalnie się rozrosły – mamy teraz do czynienia wręcz z pandemią. [Artykuł także do słuchania]

  Phil Plait

  1 lipca 2026
• 
  Kosmos

  W młodym Wszechświecie nie spodziewano się tak wielkich czarnych dziur. Niesłusznie

  Wyniki pomiaru obiektu znajdującego się w jądrze galaktyki MRG-M0138 pokazali naukowcy pod kierownictwem Andrew B. Newmana. Tego typu analizy pozwalają badać zależności między masą czarnych dziur, a właściwościami ich galaktyki macierzystej.

  Tomasz Roman Tarnawski

  25 czerwca 2026
• 
  Kosmos

  Prezent dla astrofizyków. Dzięki niemu odkryli galaktykę gotową do produkcji gwiazd

  Jak rozwijały się pierwsze galaktyki? Jak powstały w nich pierwsze gwiazdy? Odpowiedź na te pytania wymaga wytężenia „wzroku” naszych najlepszych teleskopów – mówimy przecież o obiektach, których światło dociera do nas sprzed 13 mld lat! Japońscy badacze skorzystali z radiointerferometru ALMA i odnieśli sukces.

  Łukasz Tychoniec

  16 czerwca 2026
• 
  Kosmos

  Biały i czerwony karzeł wysyłają sygnały. I mogą wskazać innych nadawców

  Pochodzenie długookresowych przejściowych sygnałów nie było do tej pory dla astronomów jasne. Te zjawiska pochodzą z odległych rejonów naszej galaktyki, do tej pory zidentyfikowano ich zaledwie około tuzina. Przypuszczano, że ich źródłem mogą być wolno obracające się pulsary (gwiazdy neutronowe). Czy tylko one?

  Tomasz Roman Tarnawski

  1 czerwca 2026
• 
  Kosmos

  Niestała gwiazda w Koronie

  Czy wybuchowa gwiazda nareszcie eksploduje?

  Weronika Śliwa

  1 czerwca 2026
• 
  Kosmos

  Kosmiczne tsunami, czyli jak fale uderzeniowe od miliardów lat kształtują wszechświat

  To zjawisko morskie wywołane zwykle trzęsieniem ziemi, wybuchem wulkanu lub podobnym gwałtownym zdarzeniem. Efektem jest niszcząca fala, osiągająca nawet kilkadziesiąt metrów wysokości (na wybrzeżu) i wiele kilometrów długości. Nazwę tę przejęli dla siebie astrofizycy. Oczywiście w przypadku kosmosu wszystko wygląda inaczej, bo tsunami rozchodzi się w ośrodku znacznie rzadszym niż woda. [Artykuł także do słuchania]

  Mirosław Dworniczak

  1 czerwca 2026
• 
  Kosmos

  Hirania Peiris: Wszechświat wydaje się opisywany tylko przez sześć liczb. Niektóre pozostają niewyjaśnione i tajemnicze

  Jak badać niezmierzony wszechświat przy ograniczonym budżecie na naukę – doradza prof. Hiranya Peiris, astrofizyczka z University of Cambridge. [Artykuł także do słuchania]

  Łukasz Tychoniec

  26 maja 2026
• 
  Kosmos

  Większa od Ziemi, obliczem przypomina Merkurego. Oto najlepiej opisana odległa egzoplaneta

  Powierzchnię LHS3844b tworzy cięższa materia podobna do mających wulkaniczne pochodzenie bazaltów, zasobnych w magnez i żelazo. Badacze ustalili nawet, że najwyższe partie skał uległy rozdrobnieniu pod wpływem promieniowania kosmicznego oraz bombardowania przez meteoryty, przeobrażając się w zwietrzelinę.

  Andrzej Hołdys

  5 maja 2026