Genetyka i fizjologia

• 
  Zdrowie

  Nowa strategia walki z HIV: tresowanie układu odpornościowego

  Zamiast szukać gotowej szczepionki przeciwko wszystkim odmianom wirusa, badacze postanowili wymusić na wirusie konkretne mutacje ucieczkowe, by sam odsłonił swoje najsłabsze punkty.

  Paulina Mozolewska

  7 maja 2026
• 
  Zdrowie

  Hipokamp noworodka to nie jest czysta tablica. To struktura wyłaniająca się z chaosu

  Czy rodzimy się z gotowym zestawem cech, czy kształtuje nas otoczenie? Nowa publikacja w „Nature Communications” tłumaczy, jak rozwijający się mózg przygotowuje się do gromadzenia wspomnień i kształtuje swoją wewnętrzną architekturę.

  Paulina Mozolewska

  6 maja 2026
• 
  Zdrowie

  Otyłość: Chirurgia bariatryczna czy leki GLP-1? Odpowiedź niejednoznaczna z lekkim wskazaniem

  Choć nowe leki to bezdyskusyjny przełom i szansa dla milionów osób, to doniesienia z San Antonio uwrażliwiają na potrzebę zachowania ostrożności i patrzenia długofalowego. Za chirurgią stoją dekady badań potwierdzających trwałość efektów, podczas gdy pełne konsekwencje zdrowotne wieloletniego stosowania nowych farmakoterapii są wciąż przedmiotem obserwacji.

  Paulina Mozolewska

  6 maja 2026
• 
  Człowiek

  Psylocybina zmienia mózg na dobre i na długo. Nawet po jednym podaniu

  »Psychodeliczny« oznacza ujawniający psychikę lub uwidaczniający psychikę – mówi dr Robin Carhart-Harris, neurolog, główny autor tego badania. – Nasze dane pokazują, że doświadczenie wglądu psychologicznego przyczynia się do poprawy zdrowia psychicznego.

  Margit Kossobudzka-Lipińska

  5 maja 2026
• 
  Człowiek

  Esencja męskości

  W ciągu 2 tyg. jądra jednego mężczyzny mogą wyprodukować tyle plemników, że ich liczba wystarczyłaby do zapłodnienia wszystkich kobiet żyjących na Ziemi. Ale w procesie zapłodnienia to nie liczba plemników ma podstawowe znaczenie, lecz ich ruchliwość.

  Renata Bubrowiecka

  1 maja 2026
• 
  Człowiek

  Biologiczny zegar w genomie

  Poznano nową przyczynę starzenia.

  (KKG)

  1 maja 2026
• 
  Człowiek

  Naukowe łaskotki

  Reakcja na łaskotanie może być stara ewolucyjnie, a mimo to nie wiemy, jaki jest jej mechanizm ani czemu miałaby służyć.

  Konstantina Kilteni

  1 maja 2026
• 
  Zdrowie

  Czyje jądro będzie większe? Plemnik i komórka jajowa konkurują ze sobą po zapłodnieniu

  Na początku życia nowego osobnika komórka jajowa i plemnik łączą się, tworząc zygotę, czyli zapłodnione jajo. U ssaków, takich jak myszy i ludzie, jądra komórkowe zawierające DNA nie spajają się jednak od razu – pozostają oddzielne od siebie jako tzw. przedjądrza aż do momentu pierwszego podziału komórki.

  Margit Kossobudzka-Lipińska

  30 kwietnia 2026
• 
  Zdrowie

  Raport o chorobie Alzheimera: W poszukiwaniu biomarkerów

  Ta choroba jest diagnozowana zwykle za późno, kiedy w mózgu doszło już do utraty setek tysięcy neuronów. Prosty test krwi wykrywający patologię na początkowym etapie pozwoliłby na wdrożenie terapii, zanim zniszczenia staną się nieodwracalne. Kandydaci na biomarkery zostali wyłonieni. Naukowcy mierzą się jednak z poważnym wyzwaniem.

  Paulina Mozolewska

  30 kwietnia 2026
• 
  Zdrowie

  Skurcze mięśni brzucha wprawiają mózg w ruch. Oto nieznany dotychczas mechanizm usuwania toksyn

  Do tej pory uważano, że mózg jest niemal całkowicie odizolowany mechanicznie od reszty ciała, a jego delikatne ruchy wewnątrz czaszki to efekt głównie tętna i oddychania. Najnowsze badania wskazują na coś innego.

  Paulina Mozolewska

  27 kwietnia 2026
• 
  Zdrowie

  Dodatkowe chromosomy mogą pomagać nowotworom się rozprzestrzeniać

  Komórki z nadmiarem materiału genetycznego okazują się bardziej ruchliwe i mogą „pożerać” swoich sąsiadów. To może tłumaczyć, dlaczego część agresywnych nowotworów łatwiej daje przerzuty i opiera się leczeniu.

  Paulina Mozolewska

  23 kwietnia 2026
• 
  Człowiek

  Granice świata naszych przodków wyznaczały nie tylko góry, pustynie i klimat. Także komary przenoszące malarię

  Jak pasożyt Plasmodium falciparum wpływał na rozmieszczenie ludzkich populacji w Afryce między 74 a 5 tys. lat temu, czyli w kluczowym okresie poprzedzającym ekspansję Homo sapiens poza kontynent? Przeanalizował to międzynarodowy zespół z Max Planck Institute of Geoanthropology i University of Cambridge.

  Agnieszka Krzemińska

  22 kwietnia 2026
• 
  Zdrowie

  Mózg: Nie tylko neurony ze sobą rozmawiają. Ważne komunikaty przesyłają także – nawet na duże odległości – komórki gwiaździste

  „Nasze wyniki wskazują, jak rozwija się i starzeje mózg, a także jak się zachowuje w takich schorzeniach jak choroba Alzheimera i Parkinsona” – ogłosili badacze. Ich praca przyniosła także inną obserwację: sieci astrocytów są dynamiczne.

  Margit Kossobudzka-Lipińska

  22 kwietnia 2026
• 
  Człowiek

  Czy niemowlęta mają poczucie piękna? Wzrok zdradza ich preferencje, ale być może chodzi o poziom złożoności

  Dzieci w wieku od 4 do 24 miesięcy dłużej wpatrują się w te układy ruchomych kropek, które dorośli uznają za piękniejsze. To kolejna wskazówka, że prototypowa emocja estetyczna może występować na bardzo wczesnym etapie życia.

  Marcin Rotkiewicz

  22 kwietnia 2026
• 
  Człowiek

  Węch nas nie zawiódł. Po prostu uznaliśmy, że jest nam zbędny. I tracimy coś cennego

  Gdyby filozofów XVIII i XIX w. zapytać, który ze zmysłów czyni nas ludźmi, wahaliby się między wzrokiem a słuchem. Powonienie lądowało na samym końcu hierarchii jako zmysł zwierzęcy i prymitywny. Teraz genetyka i antropologia pokazują, że to, co uznaliśmy za słabość, może być jedną z naszych najbardziej plastycznych zdolności. [Artykuł także do słuchania]

  Agnieszka Krzemińska

  18 kwietnia 2026
• 
  Człowiek

  Kobiety i mężczyźni są podatni na inne schorzenia neurologiczne i psychiczne. Rzecz w subtelnych różnicach w mózgach

  Na poziomie anatomicznym ludzkie mózgi są siebie bardzo zbliżone, na poziomie struktury molekularnej już nie. Po analizie 1,2 mln jąder komórkowych badacze opisali mechanizm, który za to odpowiada.  

  Paulina Mozolewska

  16 kwietnia 2026
• 
  Środowisko

  Mysia matka jest najbardziej troskliwa i jednocześnie najbardziej bojowa. Naukowcy odkryli sieć neuronalną, która za to odpowiada

  Agresja macierzyńska jest kluczowa dla przetrwania bezbronnego potomstwa ssaków.  U łagodnych na co dzień myszy jej poziom gwałtownie wzrasta tuż po porodzie, osiąga szczyt, kiedy młode mają tydzień, a pod koniec laktacji zanika. Badacze wiedzą już, jaki mechanizm tu działa.

  Hanna Lewkowicz

  15 kwietnia 2026
• 
  Człowiek

  Kim byli Piastowie? Wszystko wskazuje na to, że po prostu Europejczykami

  Szeroko zakrojone badania genetyczne prowadzone przez zespół prof. Marka Figlerowicza miały ostatecznie rozstrzygnąć kwestię pochodzenia dynastii pierwszych władców Polski. Zamiast tego przyniosły obraz znacznie bardziej złożony, wielowymiarowy i pozbawiony łatwych odpowiedzi.

  Agnieszka Krzemińska

  12 kwietnia 2026
• 
  Zdrowie

  Zmiana jednej „litery” w DNA pojedynczego elementu kontrolującego geny powoduje zmianę płci myszy

  Efekty, które uzyskali naukowcy, mogą mieć znaczenie dla zrozumienia tzw. różnic w rozwoju płci (określanych jako interpłciowość), czyli sytuacji, w których rozwój chromosomalny, hormonalny lub anatomiczny nie przebiega typowo. Nie wiadomo jednak, czy odkryty mechanizm działa także u ludzi.

  Paulina Mozolewska

  9 kwietnia 2026
• 
  Zdrowie

  Związek małżeński to mniejsze ryzyko zachorowania na nowotwór. Czy jednak naprawdę chodzi o akt ślubu?

  Interesujące wnioski przedstawili właśnie naukowcy z University of Miami Miller School of Medicine. Problem w tym, że związku przyczynowego dopatrzyć się w nich trudno.

  Paulina Mozolewska

  8 kwietnia 2026