Mózg i umysł

• 
  Środowisko

  pulsar nadaje. sygnał 168. Mateusz Kostecki: Bezmózgi nie znaczy prosty

  Co płaskowce – pozbawione neuronów maleńkie stworzenia – mówią nam o ewolucji mózgu? Czy prostota podobnych im organizmów to tylko iluzja? Opowiada dr Mateusz Kostecki, neurobiolog pracujący obecnie w Centre for Organismal Studies na Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg. [podkast]

  Karol Jałochowski

  16 stycznia 2026
• 
  Człowiek

  Lisa Feldman Barret: Wyczerpany mózg zamyka nas w „bańkach”. By go odciążyć, człowiek może poświęcić nawet życie

  – Jeśli ktoś chce, żeby ludzie zrezygnowali z wolności, skutecznym sposobem jest pogrążenie ich w chaosie. Przeciążenie metaboliczne prowadzi bowiem do cierpienia – mówi psycholożka prof. Lisa Feldman Barrett. [Artykuł także do słuchania]

  Katarzyna Kaczorowska

  13 stycznia 2026
• 
  Człowiek

  Co mózgi naszych przodków zawdzięczają bakteriom

  Eksperyment z przeszczepieniem mikrobioty do organizmów myszy ujawnił zaskakujący wpływ mikroorganizmów na metabolizm tkanki nerwowej.

  Marcin Rotkiewicz

  7 stycznia 2026
• 
  Człowiek

  Cudowne dzieci rzadko wyrastają na mistrzów. Możliwe trzy powody

  Analiza karier dziesiątek tysięcy wybitnych jednostek – od noblistów po mistrzów olimpijskich – wskazuje, że droga na szczyt nie wiedzie przez wczesną specjalizację.

  Marcin Rotkiewicz

  18 grudnia 2025
• 
  Człowiek

  Biologie fantastyczne. „Iluzja 3”: nauka, czyli magia, która działa

  To trzecia część serii poświęconej magikom, którzy wykonują spektakularne triki, oszukując zmysły widzów – i filmowych, i zasiadających w kinie. Przyjrzyjmy się, jak można wykorzystać ludzką anatomię i neurologię, by osiągnąć taki iluzjonistyczny efekt „wow”. [Artykuł także do słuchania]

  Marta Alicja Trzeciak

  18 grudnia 2025
• 
  Człowiek

  pulsar nadaje. sygnał 160. Aneta Brzezicka: Mózg jest młodszy, kiedy idzie w tango

  Dlaczego taniec, malowanie czy gry komputerowe utrzymują mózg w dobrej kondycji? Czym jest luka jego wieku? Co odliczają zegary mózgowe? Odpowiada psycholożka dr hab. Aneta Brzezicka, prof. Uniwersytetu SWPS.

  Katarzyna Czarnecka

  10 grudnia 2025
• 
  Człowiek

  Wyzwalająca diagnoza

  Po latach dręczącej niepewności, co do stanu swojej psychiki, autorowi udaje się poznać przyczynę nietypowego zachowania.

  Paul Marino

  1 grudnia 2025
• 
  Człowiek

  Umysły współpracujących działają w jednym rytmie. Czasami

  Analiza danych z eksperymentu przy użyciu nowatorskiej metody o nazwie Interbrain Representational Similarity Analysis ujawniła dwa etapy dopasowywania tego, co mózgi przetwarzają w danej chwili.

  Marcin Rotkiewicz

  25 listopada 2025
• 
  Człowiek

  Rozwój mózgu: cztery skoki przez progi

  Mózg rozwija się i starzeje w sposób nieliniowy. Zmiany, które zachodzą w nim w czasie życia osobniczego, można podzielić na pięć odrębnych faz: dzieciństwo, adolescencję, dorosłość, wczesną starość oraz późną starość.

  Marta Alicja Trzeciak

  25 listopada 2025
• 
  Człowiek

  Jak mózg rozpoznaje języki rodzimy i obcy? Naukowcy odkryli kluczową różnicę

  Nieznana mowa często brzmi jak niezrozumiały potok dźwięków. Teraz już wiadomo, dlaczego w języku ojczystym magicznie dzieli się on na pojedyncze słowa.

  Marcin Rotkiewicz

  19 listopada 2025
• 
  Człowiek

  Za rozwój inteligencji zapłaciła psychika?

  Mutacje powiązane z IQ pojawiły się na krótko przed tymi, które zwiększają podatność człowieka na zaburzenia psychiczne – stwierdzili naukowcy. Zastrzegają jednak, że wnioski z ich badań nie są uniwersalne.

  Marcin Rotkiewicz

  17 listopada 2025
• 
  Człowiek

  To, za czym wzrok podąża. O mechanizmie współdzielenia uwagi

  Czasami wystarczy ułamek sekundy. Ktoś odwraca głowę, a nasze oczy podążają w tym samym kierunku, zanim zdążymy o tym pomyśleć. Ten automatyczny gest to jeden z fundamentów ludzkiej komunikacji. Jak mózg go tworzy?

  Maria Zguda

  7 listopada 2025
• 
  Człowiek

  pulsar nadaje. sygnał 153. Agnieszka Skala-Gosk: Trzeba wyjść z silosów wiedzy

  Czy przedsiębiorczości można się nauczyć? Dlaczego różnorodność jest źródłem dobrych pomysłów? Jakie czynniki tworzą warunki dla poważnej innowacyjności, także w nauce? Mówi Prof. Agnieszka Skala-Gosk, ekonomistka, kierowniczka Zakładu Przedsiębiorczości i Innowacji Wydziału Zarządzania Politechniki Warszawskiej.

  Marek Ścibior

  31 października 2025
• 
  Struktura

  Tylko człowiek jest istotą racjonalną? Szympans mógłby się nie zgodzić

  Od dość dawna toczy się debata o tym, czy zwierzęta inne niż ludzie są zdolne do identyfikowania istotnych informacji jako dowodów i aktualizowania swoich przekonań w obliczu sprzecznych danych. Wyniki badań opublikowanych w „Science”, dostarczają mocnych dowodów na poparcie tej tezy.

  Marcin Rotkiewicz

  30 października 2025
• 
  Zdrowie

  Magnetyczny mikrocewnik może zrewolucjonizować leczenie udarów i guzów mózgu

  To urządzenie dociera do najmniejszych naczyń krwionośnych, które do tej pory były niedostępne dla lekarzy.

  Marcin Rotkiewicz

  22 października 2025
• 
  Zdrowie

  Odłączona chirurgicznie półkula mózgu pogrąża się we śnie

  Czy pozbawiona kontaktu ze zmysłami część mózgu zachowuje jakąkolwiek formę świadomości? Badacze odpowiedzieli właśnie w „PLOS Biology”.

  Marcin Rotkiewicz

  16 października 2025
• 
  Człowiek

  pulsar nadaje. sygnał 149. Marcin Rządeczka: Jak działa czarna skrzynka

  Jak powstają zaburzenia psychiczne? Dlaczego na spektrum autyzmu możemy spojrzeć przez pryzmat adaptacji ewolucyjnej, a nie deficytu? Po co nam lęk, wstręt czy nieufność? Na te i wiele innych pytań odpowiada dr Marcin Rządeczka, kognitywista z Instytutu Filozofii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

  Marek Ścibior

  10 października 2025
• 
  Człowiek

  Z notatnika neandertalczyka. Co chcieli zapamiętać? Tych 17 kresek to zagadka dla nauki

  Przodkowie dzisiejszych ludzi utrwalali i przekazywali informacje długo przed powstaniem pisma. Co chcieli zapamiętać? Co przekazać potomnym? Co odczytujemy dzisiaj? [Artykuł także do słuchania]

  Agnieszka Krzemińska

  9 września 2025
• 
  Człowiek

  Głowa w chmurach nie próżnuje

  Podczas prostych zadań, które wymagają minimalnej uwagi, błądzenie myślami może w rzeczywistości pomagać w nauce wzorców probabilistycznych, dzięki którym wykonujemy zadania skuteczniej.

  Nora Bradford

  1 września 2025
• 
  Człowiek

  „Kolejka górska niemal wymykająca się spod kontroli”. Czy rzeczywiście można tak opisać nastoletni mózg?

  Jako nastolatka obserwowałam, słuchałam, zadawałam pytania i starałam się zrozumieć wszystkie złożone przekazy kulturowe i emocjonalne, które do mnie docierały. Kim właściwie jesteśmy, my ludzie, kim jestem ja? Teraz, 35 lat później, wciąż nurtują mnie te pytania, a ponadto to, jak nastolatki starają się zrozumieć, czego są świadkami i co przeżywają. [Artykuł także do słuchania]

  Mary Helen Immordino-Yang

  1 września 2025