Mózg i umysł

• 
  Człowiek

  „Okradałem Piotra, żeby opłacić Pawła”. Dlaczego człowiek moralnie zjeżdża po równi pochyłej i czy może się po niej wspinać

  Zdarza się to się w każdej sferze życia publicznego – od biznesu, przez samorządy, aż po najwyższe szczeble przywództwa politycznego. Często rzecz się zaczyna od drobnej nieuczciwości i narasta, aż osiąga punkt, z którego nie ma już powrotu. Badacze mózgu i psycholodzy starają się zrozumieć rządzące takimi zachowaniami mechanizmy. [Artykuł także do słuchania]

  Elizabeth Svoboda

  1 maja 2026
• 
  Człowiek

  Dźwiękowe halucynacje

  Dlaczego niektóre osoby chore na schizofrenię słyszą głosy?

  Hannah Seo

  1 maja 2026
• 
  Człowiek

  Zatracić się w muzyce

  Nasze oczy kochają taniec.

  Jesse Greenspan

  1 maja 2026
• 
  Człowiek

  Poszatkowany potok słów

  Badacze pokazują, jak mózg dzieli mowę na rozpoznawalne wyrazy.

  Elise Cutts

  1 maja 2026
• 
  Człowiek

  pulsar nadaje. sygnał 191. Dominika Zaremba: Zmiany klimatu trzeba opowiedzieć

  Co z postrzeganiem przyszłości może zrobić Pollyanna? Jak postawić do pionu mózg, który się boi? I czy narrację o katastrofie można zmienić na opowieść o działaniu? Odpowiada Dominika Zaremba – psycholożka i psychotraumatolożka z Uniwersytetu SWPS, doktorantka w Pracowni Obrazowania Mózgu Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN. [wideokast]

  Katarzyna Czarnecka

  30 kwietnia 2026
• 
  Człowiek

  pulsar nadaje. sygnał 188. Katarzyna Wojtylak: W dżungli owoce zbiera się po północy

  Czy język opisuje świat, czy raczej go współtworzy? Co tracimy, gdy znika mowa rdzennej społeczności? I co trzeba zrobić, by naprawdę zrozumieć język innej kultury? Opowiada dr Katarzyna Wojtylak, lingwistka antropologiczna z Centrum Zaangażowanych Badań nad Ciągłością Kulturową na Wydziale „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego, badaczka języków rdzennych mieszkańców Amazonii. [podkast]

  Karol Jałochowski

  17 kwietnia 2026
• 
  Człowiek

  Wściekłość nie rodzi się przed ekranem. Dojrzewa w świecie nierówności

  Komentarze w sieci bardzo często są jak ciosy, które ludzie bezlitośnie sobie wymierzają. Łatwo uznać, że to po prostu specyfika internetu. Zespół badaczy z Budapesztu, Paryża i Aarhus ma inne zdanie na temat tego, skąd tego typu agresja się bierze.

  Maria Zguda

  17 kwietnia 2026
• 
  Człowiek

  Harvey Whitehouse: Jako ateista twierdzę, że religia nie zniknie, bo jest naturalną cechą naszej psychiki

  Moralizujący bogowie nie stworzyli cywilizacji, ale pomogli ją utrzymać, a rozwój społeczeństw napędzały rolnictwo i wojna – twierdzi brytyjski antropolog Harvey Whitehouse, autor książki „Dziedzictwo. Ewolucyjne początki współczesnego świata”. [Artykuł także do słuchania]

  Kasper Kalinowski

  14 kwietnia 2026
• 
  Człowiek

  Wpływ psychodelików na mózg: badanie, które podważa przekonania i wskazuje rodzaje oddziaływania

  To, w jaki sposób ludzki mózg reaguje na psylocybinę, LSD, meskalinę, DMT oraz ayahuascę, pozostawało dotychczas niejasne, a z prowadzonych badań płynęły sprzeczne wnioski. Przełom przynosi publikacja, która podsumowuje dane zebrane w pięciu krajach na trzech kontynentach.

  Hanna Lewkowicz

  8 kwietnia 2026
• 
  Zdrowie

  PTSD: połączenie psychoterapii z precyzyjnym i nieinwazyjnym pobudzaniem mózgu poprawia stan weteranów

  Naukowcy z UT Health San Antonio w Teksasie przedstawili wyniki eksperymentalnej terapii przeprowadzonej u 119 żołnierzy w służbie czynnej i weteranów. Wszyscy byli leczeni z powodu zespołu stresu pourazowego. Aż 92 proc. cierpiało na ciężką lub skrajnie ciężką postać zaburzenia.

  Paulina Mozolewska

  7 kwietnia 2026
• 
  Struktura

  „Barwa jest miejscem, gdzie mózg spotyka się z Wszechświatem”. O tym, czy kolor się widzi, czy czuje

  Tęcza wydawała się zamkniętym katalogiem barw. A jednak między fizyką światła, biologią siatkówki i filozofią percepcji jest szczelina, przez którą może prześwitywać coś nowego. [Artykuł także do słuchania]

  Wojciech Mamak

  7 kwietnia 2026
• 
  Człowiek

  Warto wiedzieć, co jest grane

  Te same obszary mózgu, które umożliwiają nam orientację w przestrzeni, pomagają, tworzyć mapę społecznych powiązań.

  Oriel Feldmanhall

  1 kwietnia 2026
• 
  Zdrowie

  „Ucz się” albo „Ruszaj się”. Rozkaz zależy od zgrania w czasie dwóch neuroprzekaźników

  Dopamina pełni w naszym organizmie podwójną funkcję. Tajemnicą pozostawało, jak mózg rozróżnia, którą w danym momencie uruchomić. Neurobiolodzy z New York University odkryli, że kluczowy jest także drugi neuroprzekaźnik.

  Paulina Mozolewska

  26 marca 2026
• 
  Człowiek

  Angażujące sny odcinają od bodźców zewnętrznych

  Badanie włoskich naukowców podważa prosty związek między spowolnieniem fal mózgowych a głębokością snu. Kluczem jest to, co – i jak – śnimy.

  Marcin Rotkiewicz

  24 marca 2026
• 
  Zdrowie

  Dzięki badaniu krwi można przewidzieć demencję u kobiet nawet 25 lat przed objawami. Konieczne dalsze badania

  Archiwalne dane kobiet w wieku średnio 70 lat przeanalizował zespół z University of California w San Diego. Początkowo służyły one do oceny wpływu zastępczej terapii hormonalnej po menopauzie na funkcje poznawcze, ale badacze wyciągnęli z nich także inną przydatną wiedzę.

  Paulina Mozolewska

  10 marca 2026
• 
  Człowiek

  Żałoba niekiedy bardzo długo nie mija. Wiąże się to ze specyficzną aktywnością mózgu

  Ze względu na obawy przed patologizowaniem normalnej reakcji na śmierć kogoś bliskiego niechętnie uznawano ją za zaburzenie. U ok. 10 proc. osób rozwija się jednak stan określany zespołem żałoby przedłużonej. Naukowcy wskazują mechanizm, jaki w tych przypadkach działa.

  Hanna Lewkowicz

  10 marca 2026
• 
  Człowiek

  Mózg pracuje efektywniej, gdy zadanie dzieli się na dwoje. Nawet jeśli partner faktycznie nie istnieje

  W psychologii badającej wspólne działania często zakładano, że praca z inną osobą zwiększa obciążenie uwagi, bo trzeba śledzić jej działania. Ten eksperyment pokazuje inną możliwość.

  Maria Zguda

  6 marca 2026
• 
  Człowiek

  Większość mężczyzn nie przejawia cech „toksycznej męskości” – mówią badacze. Widzą jednak potrzebę dalszych badań

  Informacje od 16 tys. osób heteroseksualnych wykorzystali naukowcy z Nowej Zelandii i Australii. Zidentyfikowali podstawowe zmienne wchodzące w skład „toksycznej męskości” oraz – w zależności od ich natężenia – przyporządkowali badanych do pięciu grup.    

  Kasper Kalinowski

  3 marca 2026
• 
  Człowiek

  Zasady i kalkulacje. O tym, jak ludzie naprawdę podejmują trudne decyzje moralne

  Badacze postanowili to sprawdzić, nie korzystając z eksperymentów typu dylemat wagonika, tylko z sytuacji, w których brakuje pełnych danych, a czasu jest mało. Wniosek okazał się przewrotny.

  Maria Zguda

  3 marca 2026
• 
  Zdrowie

  Zaburzenia psychiczne: jak geny odpowiedzialne za jedno, zwiększają ryzyko innych

  O tym, że dziedziczona podatność np. na depresję czy schizofrenię może się wiązać z kolejnymi problemami wiadomo od dawna – pokazały to badania bliźniąt i DNA osób z tego typu zaburzeniami. Brakowało jednak odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu. Ogromne szwedzkie badanie dostarcza konkretnych odpowiedzi.

  Paulina Mozolewska

  3 marca 2026