-
Środowisko
Piorunowstrząsy
Do badań skorupy ziemskiej wykorzystano drżenia sejsmiczne, wywoływane przez silne wyładowania atmosferyczne.(HOLD)1 października 2026Wiedza i Życie z dnia 1 października 2026Piorunowstrząsy -
Środowisko
Cyprys saharyjski walczy o przetrwanie. Naukowcy robią wszystko, żeby mu pomóc
To jeden z najrzadszych i najbardziej fascynujących gatunków drzewiastych na świecie. W stanie dzikim zachowała się zaledwie garstka tych drzew – 221 okazów, które nadal stawiają czoła ekstremalnym warunkom. Oprócz cyprysa saharyjskiego w basenie Morza Śródziemnego obecne są dwa inne blisko spokrewnione z nim gatunki: cyprys wiecznie zielony, naturalnie występujący we wschodniej części regionu śródziemnomorskiego, oraz atlaski, rosnący wyłącznie w marokańskich górach Atlas. [Artykuł także do słuchania]Katarzyna Sękiewicz, Piotr Kosiński1 października 2026Wiedza i Życie z dnia 1 października 2026Ginące płuca Sahary -
Środowisko
Manta rekinowi drapakiem, czyli jak wykorzystać inny gatunek, by pozbyć się pasożytów
Kiedy rekiny mają problem z pasożytami, zwykle odwiedzają „stację czyszczącą” – naturalne spa, w którym niewielkie ryby czyściciele wydziobują pasożyty ze skóry swoich klientów. Czasami jednak przy takich stacjach robi się tłoczno. To może sprawiać, że niektóre rekiny szukają innych sposobów. [Wzmianka także do czytania]Clarissa Brincat1 października 2026Scientific American z dnia 1 października 2026Drapak dla rekina -
Środowisko
Jak pozbyć się z Morza Śródziemnego amerykańskiego kraba? Zatrudnić ośmiornice
Pod koniec lata do Adriatyku w pobliżu Półwyspu Apenińskiego wypuszczono 150 tys. paralarw ośmiornicy zwyczajnej. Do końca roku się okaże, czy eksperyment przyniósł oczekiwany efekt. [Wzmianka także do słuchania]Andrzej Hołdys1 października 2026Wiedza i Życie z dnia 1 października 2026Z ośmiornicą na obcego kraba -
Środowisko
Wady drzew
Wierzby i topole pogarszają jakość powietrza w miastach, gdyż przyczyniają się do powstawania smogu fotochemicznego.(HOLD)1 października 2026Wiedza i Życie z dnia 1 października 2026Wady drzew -
Środowisko
Rytmiczna zmiana ról
Drzewa awokado codziennie zmieniają płeć i teraz już wiemy dlaczegoJeanne Timmons1 października 2026Scientific American z dnia 1 października 2026Rytmiczna zmiana ról -
Strona główna
Jak sterować swoim życiem, nie mając mózgu?
Gąbki znalazły odpowiedź.(KKG)1 października 2026Wiedza i Życie z dnia 1 października 2026Jak sterować swoim życiem, nie mając mózgu? -
Strona główna
Jak Bosfor stał się cieśniną
Na początku holocenu Morze Czarne zaczęło się wlewać do Egejskiego, co odegrało decydującą rolę w transformacji środowiska we wschodniej części Morza Śródziemnego.(HOLD)1 października 2026Wiedza i Życie z dnia 1 października 2026Jak Bosfor stał się cieśniną -
Środowisko
Walka o ziemię
Analizy społeczno-ekologiczne pokazują, kto zyskałby, a kto stracił na dążeniu do przekazywania gruntów federalnych w ręce prywatneKyle Manley1 października 2026Scientific American z dnia 1 października 2026Walka o ziemię -
Środowisko
Gadzia seksmisja
Płeć wielu gadów, w tym żółwi, zależy od temperatury, w jakiej inkubują się ich jaja. Globalne ocieplenie może doprowadzić niektóre gatunki do zagładyElizabeth Preston1 października 2026Scientific American z dnia 1 października 2026Gadzia seksmisja -
Środowisko
Paskosusły ciągle czujne
To jedyne ssaki wrażliwe na dotyk pomimo niskich temperatur.(KKG)1 października 2026Wiedza i Życie z dnia 1 października 2026Paskosusły ciągle czujne -
Wiedza i Życie z dnia 1 października 2026Kieł narwala
-
Środowisko
Antykoncepcja u golców
Wydzielana przez królową substancja tłumi płodność rywalek.(KKG)1 października 2026Wiedza i Życie z dnia 1 października 2026Antykoncepcja u golców -
Środowisko
Narodziny cynodonta
Przodkowie ssaków już 236 mln lat temu mogli być żyworodni, a ich potomstwo miało względnie duże rozmiary.(HOLD)1 października 2026Wiedza i Życie z dnia 1 października 2026Narodziny cynodonta -
Środowisko
Życie w kropli mgły może być całkiem niezłym życiem. Na przykład dla grzybów i bakterii
Mgła ma niesamowity, tajemniczy urok – w niezwykły sposób wpływa na to, jak ludzie postrzegają swoje otoczenie – a naukowcy odkrywają, że to zjawisko atmosferyczne może również zmieniać sposób, w jaki mikroorganizmy doświadczają swojego środowiska. [Wzmianka także do słuchania]Meghan Bartels1 października 2026Scientific American z dnia 1 października 2026Życie we mgle -
Środowisko
Pożegnanie z Arktyką. Regularne połączenie morskie przez Przejście Północno-Wschodnie to zła wiadomość dla środowiska
Sto rejsów tranzytowych w ciągu sezonu nie wydaje się liczbą dużą – tyle przepływało w dwa dni przez Kanał Sueski w dobrych czasach, gdy Huti nie atakowali statków na Morzu Czerwonym. Przyrodnicy uważają jednak, że jest to o sto za dużo. [Artykuł także do słuchania]Andrzej Hołdys29 września 2026Polityka z dnia 29 września 2026Pożegnanie z Arktyką -
Podkast
pulsar nadaje. sygnał 204. Spotkanie: Miejska gorączka. Bezpieczeństwo ludzi w zmieniającym się klimacie
Co już się dzieje i co jeszcze powinno się dziać, by mieszkańcy miast byli lepiej zabezpieczeni przed skutkami antropogenicznych zmian klimatu? Podczas kolejnej dyskusji pulsara w cyklu „Podróż po wiedzę” odpowiadali prof. dr hab. Szymon Malinowski z Instytutu Geofizyki Wydziału Fizyki UW, Nauki o klimacie i Koalicji klimatycznej, Maria Andrzejewska z UNEP/GRID-Warszawa, Marcin Grądzki z Urzędu m.st. Warszawy, dr Justyna Orłowska z Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz dr Ilona Iłowiecka-Tańska z Centrum Nauki Kopernik. Sponsorem cyklu jest Enea. [zapis debaty]pulsar25 września 2026 -
Środowisko
El Niño już miesza w pogodzie. Huragany zniknęły z Atlantyku i znalazły się na Pacyfiku, a w Chile zakwitła pustynia
Problemy są już w Ameryce Południowej czy Azji Południowo-Wschodniej. W kolejnych miesiącach lista regionów świata dotkniętych przez El Niño będzie się wydłużała. Zeke Hausfather, klimatolog z Berkeley Earth, ostrzega w „Nature” przed ryzykiem suszy i nieurodzaju w południowej Afryce. [Artykuł także do słuchania]Andrzej Hołdys24 września 2026 -
Środowisko
Etna: dymi, hałasuje i niekiedy uziemia samoloty, ale większych wybryków w planach na razie nie ma. Najprawdopodobniej
Trzykrotnie już w tym roku z powodu złego humoru sycylijskiego wulkanu zamykano lotnisko w Katanii. Były też dni, kiedy samolotom nie zezwalano na lądowanie. Jak na razie nic nie wskazuje na to, że dojdzie do poważniejszych erupcji. [Artykuł także do słuchania]Andrzej Hołdys17 września 2026 -
Podkast
pulsar nadaje. sygnał 202. Szymon Malinowski: Klimat w Sejmie wzbudził uczucia mieszane
O zadowoleniu i rozczarowaniu po pierwszej w historii „Narodowej debacie o bezpieczeństwie klimatycznym Polek i Polaków”, która odbyła się 7 września w polskim parlamencie, mówi współsprawca tego wydarzenia, prof. dr hab. Szymon Malinowski, fizyk atmosfery z Uniwersytetu Warszawskiego oraz Nauki o klimacie i Koalicji klimatycznej. [wideokast]Katarzyna Czarnecka11 września 2026 -
Środowisko
Kot i kat. O drastycznych i humanitarnych metodach radzenia sobie ze zwierzętami, które zabijają inne zwierzęta
Koty są niebezpieczne dla innych gatunków, często zagrożonych wyginięciem. To w dużej mierze wina człowieka. On zaś decyduje: zabójcę należy wyeliminować. [Artykuł także do słuchania]Robert Jurszo8 września 2026Polityka z dnia 8 września 2026Kot i kat -
Środowisko
Żołądek sprzed 245 mln lat
Po raz pierwszy zajrzano do wnętrza morskiego gada żyjącego na początku ery dinozaurów. W wyjątkowym okazie zachował się nie tylko szkielet, ale także żołądek, wątroba i jelita.(HOLD)1 września 2026Wiedza i Życie z dnia 1 września 2026Żołądek sprzed 245 mln lat -
Środowisko
Amerykańskie małże słodkowodne znalazły się na skraju zagłady. Odpowiedź na pytanie, dlaczego, nie jest jednoznaczna
Około jednej dziesiątej z 300 gatunków występujących w Ameryce Północnej już wyginęło, a jedna trzecia pozostałych znajduje się na listach organizmów zagrożonych lub narażonych na wyginięcie. Rzecz jest bardziej zagadkowa, niż mogłoby się wydawać. [Artykuł także do słuchania]Robert Kunzig1 września 2026Scientific American z dnia 1 września 2026Tajemnica znikających mięczaków -
Środowisko
Skamieniałości z głębi czasu
Naukowcy odkryli jedne z najstarszych zdolnych do lokomocjii rozmnażających się płciowo stworzeń.Jack Tamisiea1 września 2026Scientific American z dnia 1 września 2026Skamieniałości z głębi czasu -
Środowisko
Obfitość rzadkich „owoców” spowodowała wśród kakapo prawdziwy baby boom
Na początku 2026 roku na świecie żyło zaledwie 236 kakapo, a ku frustracji zespołu zajmującego się ich ochroną ptaki te uzależniły swoje życie miłosne niemal wyłącznie od jednego gatunku owocu.Elizabeth Anne Brown1 września 2026Scientific American z dnia 1 września 2026Wyspa miłości -
Środowisko
Kora: Chroni rośliny, pomaga ludziom. Jej złoty wiek może być dopiero przed nami.
Zewnętrzna część pnia czy konaru drzewa lub krzewu może stać się bardzo ważnym surowcem. Ponieważ jest materiałem odnawialnym, nietoksycznym i biodegradowalnym, jej szersze wykorzystanie jako zamiennika syntetycznych produktów sprzyjać będzie ochronie środowiska. [Artykuł także do słuchania]Mariola Rabska1 września 2026Wiedza i Życie z dnia 1 września 2026Pora na korę -
Środowisko
Jak Ameryka Północna podbiła Południową
Pierwsze ssaki z północy ruszyły na południe, gdy oba kontynenty były wciąż oddzielone od siebie barierą morską. Najpierw jednak przez miliony lat gromadziły się w Meksyku.Andrzej Hołdys1 września 2026Wiedza i Życie z dnia 1 września 2026Jak Ameryka Północna podbiła Południową -
Środowisko
Wysoka, gęsta zabudowa może wzmacniać burze. Albo je osłabiać
Betonowe dżungle potrafią same tworzyć deszcz albo sprawiać, że zaniknie – i nie potrzeba do tego żadnych dziecięcych rymowanek o pogodzie. Niedawne badanie, uwzględniające 40 tys. burz z ulewami, jakie wystąpiły w czterech miastach Teksasu, wykazało, że miejska zabudowa w różny sposób wpływa na poszczególne typy tych zjawisk pogodowych. [Artykuł także do słuchania]Damien Pine1 września 2026Scientific American z dnia 1 września 2026Miejska pogoda -
Środowisko
Sejsmiczny znak stop, czyli co zatrzymuje megatrzęsienia
Każda przeszkoda napotkana przez przemieszczające się pęknięcie działa niczym punkt kontrolny. Jeśli wytrzyma napór, zatrzymuje trzęsienie, które pozostaje lokalnym i stosunkowo niewielkim zjawiskiem. Jeżeli jednak pęknięcie ma dość energii, by przebić się przez taką barierę, przechodzi na kolejny segment uskoku, co może uruchomić kaskadę prowadzącą do powstania megatrzęsienia. [Artykuł także do słuchania]Jacek Krywko1 września 2026Scientific American z dnia 1 września 2026Sejsmiczny znak stop -
Środowisko
Głowa do góry? Niekoniecznie. Oto zwierzęta, które świetnie się mają w pozycji odwrotnej
Dla człowieka zbyt długie zwisanie głową w dół prowadzi do obrzęku mózgu. Papugi, zbrojniki, ważki, jaszczurki czy nietoperze – dla nich, dzięki przeróżnych adaptacjom biomechanicznym i neurologicznym, takiego ryzyka nie ma. [Artykuł także do słuchania]Radosław Kożuszek1 września 2026Wiedza i Życie z dnia 1 września 2026Życie do góry nogami -
Środowisko
Półwysep Antarktyczny oblewa rtęć. A ta toksyna łatwo przenika do żywych organizmów
Antarktyda jest tak odległa od wielkich ośrodków przemysłowych, że można by ją uznać za wolną od ich wpływu. To jednak złudzenie. Grupa badaczy z Yale University i Peking University wykazała, że na dnie płytkich mórz wokół Półwyspu Antarktycznego rtęć gromadzi się mniej więcej 2 razy szybciej niż na pozostałych szelfach kontynentalnych świata. [Artykuł także do słuchania]Andrzej Hołdys1 września 2026Wiedza i Życie z dnia 1 września 2026Rtęć wokół Antarktydy -
Środowisko
Niewiele brakowało, by żubr wyginął. Przetrwał dzięki kilku osobnikom i dużej dozie szczęścia
Ostatnie wolne sztuki ustrzelono w Puszczy Białowieskiej (1919 r.) i na Kaukazie (1927 r.). Szczęśliwie z osobników przetrzymywanych w ogrodach zoologicznych w mniej niż 100 lat udało się odtworzyć dziko żyjącą populację. I tu już mówimy o sztandarowym sukcesie ochrony przyrody XX w., bo przecież największy ssak lądowy Europy wrócił do lasów. [Artykuł także do słuchania]Ewa Nieckuła1 września 2026Wiedza i Życie z dnia 1 września 2026Przepis na żubra -
Środowisko
Staranować ofiarę i rozerwać ją na strzępy. Tak polują orki
Chociaż te morskie drapieżniki od lat słyną z pomysłowości i wyrafinowanych technik łowieckich, to ich niedawne wyczyny wprawiły biologów w osłupienie. [Artykuł także do słuchania]Katarzyna Kornicka-Garbowska1 września 2026Wiedza i Życie z dnia 1 września 2026Brutalne zwyczaje orek -
Środowisko
200 lat obserwacji rozkładu w naukowym planie. Cel: poznanie procesów, które ujawniają ścięte pnie
Większość ludzi postrzega martwe drzewa jako problem, zmarnowany zasób albo przeszkodę, o którą można się potknąć. Naukowiec widzi w nich źródło cennych informacji. [Artykuł także do słuchania]Stephen Ornes1 września 2026Scientific American z dnia 1 września 2026Kronika rozpadu -
Środowisko
Ostatnie chwile dinozaurów, czyli katastrofa sprzed 66 mln lat godzina po godzinie i dzień po dniu
Wiemy już, z którego kierunku nadleciała asteroida, pod jakim kątem uderzyła w Ziemię, jak długo pył przesłaniał Słońce, kiedy niemal ustała fotosynteza i jak przez oceany rozeszło się być może największe tsunami w historii naszej planety. Większość tych szczegółów poznaliśmy dopiero w ostatnich latach. [Artykuł także do słuchania]Andrzej Hołdys1 września 2026Wiedza i Życie z dnia 1 września 2026Ostatnie chwile dinozaurów -
Środowisko
Subtelne ruchy aparatu gębowego kluczem do badań emocji trzmieli
Twarz owadów kojarzy się nam z nieruchomą maską, przez co dosyć trudno wyobrazić sobie, by miały one jakąkolwiek mimikę. Ta jest reprezentacją złożonych stanów emocjonalnych, a na razie nie udowodniono nawet, że owady takowe przejawiają (mogą odczuwać proste stany podobne do emocji, takie jak ból, stres czy strach). Sztywny egzoszkielet w przeciwieństwie do elastycznej muskulatury typowej dla ssaków uniemożliwia dokonanie jakichkolwiek odczytów behawioralnych. Przynajmniej tak myślano do tej pory. [Artykuł także do słuchania]Katarzyna Kornicka-Garbowska1 września 2026Wiedza i Życie z dnia 1 września 2026Trzmiele i emocje -
Środowisko
„My” kontra „oni”, czyli jak rozpętała się małpia wojna domowa
Największa znana na świecie grupa szympansów niedawno uwikłała się w śmiertelny konflikt. Podobnie jak w przypadku klasycznej wojny domowej grupa rozpadła się na dwie części. Następnie członkowie jednej frakcji zaczęli zabijać dawnych członków grupy należących do drugiej strony – piszą badacze w „Science”. To niezwykle rzadkie wydarzenie: naukowcy szacują, że społeczności szympansów dzielą się średnio raz na 500 lat. [Artykuł także do słuchania]Jason P. Dinh1 września 2026Scientific American z dnia 1 września 2026„My” kontra „oni” -
Środowisko
Himalaje tracą lodowy „klej”
Naukowcy próbują odtworzyć ciąg tragicznych zdarzeń, który doprowadził do jednej z najtragiczniejszych powodzi błyskawicznych w najnowszej historii Himalajów. I ostrzegają: woda wciąż zbiera się w zatamowanych dolinach i w każdej chwili może przełamać bariery.Andrzej Hołdys28 sierpnia 2026 -
Środowisko
Kataklizm w Nepalu. To była ogromna lawina lodu, wody, skał i szlamu. Są setki ofiar
Korytem rzeki spłynęła ogromna lawina lodu, wody, skał, szlamu i śmieci. Porywała ludzi, budynki, mosty, pojazdy i maszyny budowlane, zrywała drogi i nabrzeża.Jędrzej Winiecki27 sierpnia 2026 -
Środowisko
pulsar zaprasza. Spotkanie w Warszawie: „Miejska gorączka. Bezpieczeństwo mieszkańców w zmieniającym się klimacie”
Prof. dr hab. Szymon Malinowski z Instytutu Geofizyki Wydziału Fizyki UW, Maria Andrzejewska z UNEP/GRID-Warszawa, Marcin Grądzki z Urzędu m.st. Warszawy, Justyna Orłowska z Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz dr Ilona Iłowiecka-Tańska z Centrum Nauki Kopernik będą gośćmi czwartego spotkania w cyklu „Podróż po wiedzę”. Przybywajcie 18 września o godzinie 13.30, do CNK w Warszawie. Wstęp wolny. Partnerem cyklu jest Enea.pulsar26 sierpnia 2026 -
Środowisko
Gdzie człowiek nie może, tam narwala pośle
Od narwali przez Grenlandię aż po zabójcze fale gorąca w Europie prowadzi zaskakujący łańcuch zdarzeń.Andrzej Hołdys26 sierpnia 2026 -
Środowisko
Ben Fogle: Wszystkie rzeki odkryto, wszystkie góry zdobyto. Jedyne, co nam zostało do zbadania, to my sami.
Jestem tym, który przekazuje historie. Jadę, zbieram doświadczenia, spotykam ludzi, zanurzam się w nowych środowiskach, a potem przekładam to na ekranie na słowo mówione, a w książkach – na słowo pisane. Wolałbym być znany jako gawędziarz. Jednak pod tą etykietą coś się kryje – mówi dokumentalista Ben Fogle. Sam od 25 lat podąża do dzikich miejsc, których na mapie prawie już nie ma. [Artykuł także do słuchania]Jolanta Iwańczuk25 sierpnia 2026Polityka z dnia 25 sierpnia 2026Ostatnia dzicz to my -
Środowisko
Jak drzewa reagowały na gwałtowne ocieplenie?
Zapis sprzed 56 mln lat ostrzega przed przyszłością.Jolanta Iwańczuk25 sierpnia 2026 -
Środowisko
Dentikule, czyli zęby na skórze
Jak chronić rekiny? To zależy gdzie. Dwie odpowiedzi z dwóch stron Przesmyku Panamskiego.Jolanta Iwańczuk21 sierpnia 2026 -
Środowisko
Ewolucja: żywe narodziny starsze, niż sądziliśmy
Ile ważył osesek cynodonta z triasu? Odpowiedź na to pytanie może zmienić naszą wizję ewolucji.Jolanta Iwańczuk19 sierpnia 2026 -
Środowisko
Bill Markam: Każdy ogród to dom dla tysięcy lokatorów
Nie trzeba robić wiele, a już na pewno nie trzeba robić wszystkiego samemu. Jeden sąsiad może mieć oczko wodne, inny łąkę, kolejny drzewo, a następny kompostownik. Tak stworzy się sieć, dzięki której przyroda zyska – mówi Bill Markham, producent przyrodniczego hitu BBC „Sekretne życie ogrodu”. A przy okazji zdradza, czego zazdrości Polakom. [Artykuł także do słuchania]Jolanta Iwańczuk18 sierpnia 2026Polityka z dnia 18 sierpnia 2026Wakacje na krecie -
Środowisko
To już niemal pewne: nadchodzi potężne El Niño
Za chwilę globalna winda klimatyczna pomknie jeszcze szybciej do góry, a my razem z nią.Andrzej Hołdys18 sierpnia 2026 -
Środowisko
Ile żyje grzyb? W znalezieniu odpowiedzi na to niełatwe pytanie może pomóc niewielki chip
Kiedy myślimy o najstarszych organizmach na Ziemi, przed oczami stają nam sekwoje albo żółwie z Galapagos. Tymczasem prawdziwi rekordziści długowieczności rosną pod naszymi stopami. Dosłownie. Niektóre mogą przetrwać setki, a nawet tysiące lat. Kłopot w tym, że nie mają np. słojów jak drzewo, które można precyzyjnie datować.Jolanta Iwańczuk13 sierpnia 2026 -
Środowisko
304 mln lat temu Ziemia dostała wysokiej gorączki. Przyczyny zdradzają konodonty
W osadach górnego karbonu zachowały się ślady kryzysu klimatycznego – wiadomo, że doszło wtedy do wymierania wielu organizmów morskich. Przyczyny tych wydarzeń i ich przebieg pozostawały jednak niejasne. Sytuacja właśnie się zmieniła.Jolanta Iwańczuk11 sierpnia 2026 -
Środowisko
Hodowcy lodowców, czyli skuteczne oraz osobliwe pomysły na uzyskiwanie i ratowanie zmrożonej wody w górach
Himalaje, Karakorum, Andy, Alpy, Kaukaz, Ałtaj – wszędzie tam lodowce się kurczą. Dla ponad dwóch miliardów ludzi, których życie zależy od spływającej z nich wody, to katastrofa. Od czego jednak są wizjonerzy.Jolanta Iwańczuk11 sierpnia 2026Polityka z dnia 11 sierpnia 2026Hodowcy lodowców -
Środowisko
Syberyjski metan: tykająca bomba klimatyczna
W syberyjskiej glebie, która przez tysiąclecia pozostawała zamarznięta, zalegają ogromne zasoby węgla – dwukrotnie więcej niż znajduje się w całej atmosferze naszego globu. Część uwięzionego w nim gazu właśnie się wyswobadza. I może sprawić, że nasze cele klimatyczne staną się znacznie trudniejsze do osiągnięcia.Jolanta Iwańczuk10 sierpnia 2026 -
Środowisko
Pasożytniczy grzyb będzie miał wystawę. Powstał nowy inżynieryjny materiał żywy
ELM to systemy oparte na inżynierii materiałowej i biologii syntetycznej, które docelowo mają być programowalne, reagować na środowisko i mieć zdolności regeneracji. Właśnie pojawiła się nowa propozycja ELM, w której wykorzystano Cordyceps militaris, czyli maczużnika bojowego.Tomasz Roman Tarnawski6 sierpnia 2026 -
Środowisko
Ponad pół mld lat temu na dnie oceanów doszło do cichej rewolucji. Fekalnej.
Aby odtworzyć to, co zdarzyło się w kambrze, trzeba było przeczesać literaturę naukową w poszukiwaniu wszelkich wzmianek o bromalitach – czyli ogólnej kategorii skamielin powstałych z materii przechodzącej przez układ pokarmowy zwierząt. Tego zadania podjęli się autorzy przełomowego artykułu, który ukazał się w „Trends in Ecology & Evolution”.Jolanta Iwańczuk4 sierpnia 2026 -
Środowisko
Wielkie rzeki szorują po dnie. Najgorzej jest w Europie Środkowej i Zachodniej
Ren, Dunaj, Łaba, Pad czy Loara biją właśnie niechlubne rekordy. Do niedawna niskie ich stany tłumaczono przede wszystkim niedoborem opadów. Dziś błędne koło suszy hydrologicznej napędza przede wszystkim gorąca atmosfera – stwierdzają naukowcy.Andrzej Hołdys4 sierpnia 2026 -
Człowiek
Janusz Budziszewski: W górach patrzcie pod nogi. Pomożecie archeologom
Nasi przodkowie nie unikali gór. I zostawili tam ślady. Jeśli w trakcie wycieczki ktoś zauważy leżący na ścieżce krzemień, niech nas o tym poinformuje – apeluje archeolog dr Janusz Budziszewski. [Artykuł także do słuchania]Agnieszka Krzemińska4 sierpnia 2026Polityka z dnia 4 sierpnia 2026Przeszłość wraca kamieniem -
Środowisko
Losy Antarktydy
Najpierw stała się wyżynnym płaskowyżem, a potem pokrył ją lód.(HOLD)1 sierpnia 2026Wiedza i Życie z dnia 1 sierpnia 2026Losy Antarktydy -
Środowisko
Dialekty kaszalotów: Czy są dowodem ewolucji kulturowej?
Kaszaloty spermacetowe słyną ze złożonego systemu komunikacji, składającego się z serii charakterystycznych kliknięć (tzw. kodów). Stanowią one rodzaj społecznej wizytówki – po wzorze kliknięć zwierzęta rozpoznają, że należą do tej samej grupy kulturowej, nazywanej klanem wokalnym. Wcześniejsze badania wykazały, że krótkie serie kliknięć można porównać do składającego się z liter kodu, który stanowi rodzaj specyficznego alfabetu.Katarzyna Kornicka-Garbowska1 sierpnia 2026Wiedza i Życie z dnia 1 sierpnia 2026Dialekty kaszalotów -
Środowisko
Warstwę ozonową zaczęliśmy niszczyć już pod koniec lat 50. XX w. Za pomocą gaśnic tetrowych
O dziurze ozonowej świat dowiedział się na początku lat 80. XX w. Pomiary składu chemicznego atmosfery prowadzone na Antarktydzie wykazały dramatyczny spadek poziomu tego gazu w stratosferze nad kontynentem. Za niszczenie warstwy ozonowej odpowiadał chlor uwalniany z freonów pod wpływem światła słonecznego.Andrzej Hołdys1 sierpnia 2026Wiedza i Życie z dnia 1 sierpnia 2026Od gaśnicy tetrowej do dziury ozonowej -
Środowisko
Poetycka zorza
Średniowieczni poeci dostarczają cennych opisów zjawisk występujących na Słońcu.Jacek Krywko1 sierpnia 2026Scientific American z dnia 1 sierpnia 2026Poetycka zorza -
Środowisko
Nigdy nie przestawać czuwać. Zajęczaki toczą nieustanną walkę o przetrwanie
Ochrona tych zwierząt to troska o różnorodność i przetrwanie innych gatunków. Wiele z nich zniknęło bezpowrotnie, pozostawiając po sobie niezwykle głośną ciszę, która przypomina o tym, jak kruche jest życie. [Artykuł także do słuchania]Katarzyna Kornicka-Garbowska1 sierpnia 2026Wiedza i Życie z dnia 1 sierpnia 2026Między norą a stepem -
Środowisko
Najstarsza blizna Ziemi, czyli krater sprzed ponad 3 mld lat
Odkrycia dokonano w północno-zachodniej Australii wśród wychodni skalnych, nazwanych przewrotnie przez geologów North Pole Dome, czyli Kopułą Bieguna Północnego. Naukowcy od lat wracają w tę okolicę.Andrzej Hołdys1 sierpnia 2026Wiedza i Życie z dnia 1 sierpnia 2026Najstarsza blizna Ziemi -
Środowisko
Cmentarzysko wielorybów
Na dnie Oceanu Indyjskiego spoczywają szczątki sprzed milionów lat.(KKG)1 sierpnia 2026Wiedza i Życie z dnia 1 sierpnia 2026Cmentarzysko wielorybów -
Środowisko
Cicha inwazja miliona zarodników
Groźna krzywoszczeć rozprzestrzenia się po Polsce. Uniemożliwia kiełkowanie rodzimych roślin i drastycznie zubaża bioróżnorodność. Jak ją powstrzymać?Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ1 sierpnia 2026Wiedza i Życie z dnia 1 sierpnia 2026Cicha inwazja miliona zarodników -
Środowisko
Pluskwiak równoskrzydły odniósł spektakularny sukces. Być może dlatego, że jest mieszczuchem
Lycorma delicatula mogą stać się modelowym systemem pozwalającym naprawdę zrozumieć, jak dochodzi do inwazji, jak gatunki stają się endemiczne oraz jak wchodzą w interakcje z rodzimymi środowiskami. [Artykuł także do słuchania]Meghan Bartels1 sierpnia 2026Scientific American z dnia 1 sierpnia 2026Pluskwiak równoskrzydły odniósł spektakularny sukces. Być może dlatego, że jest mieszczuchem -
Środowisko
Wczesne ruchy płyt
Naukowcy znaleźli najstarszy dotąd znany bezpośredni dowód aktywności tektonicznej.Marissa Grunes1 sierpnia 2026Scientific American z dnia 1 sierpnia 2026Wczesne ruchy płyt -
Środowisko
Dziwidło olbrzymie: odrażający odór, nieco makabryczny wygląd i osobliwe zwyczaje. Dlaczego ten kwiat jest tak wyjątkowy?
Nie tylko zwykli śmiertelnicy uważają tę roślinę za fascynującą. Zainteresowanie naukowców tym „monstrum” sięga co najmniej końca dziewiętnastego wieku, kiedy to włoscy botanicy po raz pierwszy formalnie opisali ten gatunek, endemiczny dla lasów deszczowych zachodniej Sumatry. Od tego czasu badacze nieprzerwanie go analizują. [Artykuł także do słuchania]Jacob s. Suissa1 sierpnia 2026Scientific American z dnia 1 sierpnia 2026Niezwykły botaniczny spektakl -
Środowisko
Pływać niemal każdy może, czyli zwierzęcy mieszkańcy lądów, dla których także woda jest środowiskiem przyjaznym
Pluszcze, nosacze, tapiry, sitatungi, dzikany, pakożery, słonie, a nawet duże koty nie muszą czuć ziemi pod łapami. Nawet nurkowanie wychodzi im świetnie. [Artykuł także do słuchania]Radosław Kożuszek1 sierpnia 2026Wiedza i Życie z dnia 1 sierpnia 2026Jak ryba w wodzie -
Środowisko
Nie liczmy na Mruczka
Koty, w przeciwieństwie do małych dzieci i psów, pomogą ci tylko wtedy, gdy będą w tym widzieć swój interes.Anirban Mukhopadhyay1 sierpnia 2026Scientific American z dnia 1 sierpnia 2026Nie liczmy na Mruczka -
Środowisko
Ryż źle znosi ciepło. Naukowe prognozy dotyczące jego produkcji są złe
Obok pszenicy to jedno z dwóch najważniejszych zbóż na świecie i podstawowy składnik diety ponad połowy mieszkańców globu. Każdy dodatkowy stopień wzrostu średniej temperatury globalnej zmniejszy jego światowe zbiory o ponad 8 proc.Andrzej Hołdys30 lipca 2026 -
Środowisko
Na wolność nigdy za późno. Nawet stary słoń po jej odzyskaniu jest szczęśliwy
11 zwierząt wypuszczonych z niewoli, 5 lat obserwacji i wyniki świadczące o pomyślnej adaptacji w nowych warunkach. Badanie zespołu z Elephant Reintegration Trust dowiodło, że rewilding jest etyczny i skuteczny.Robert Jurszo29 lipca 2026 -
Środowisko
Zagłada świata dinozaurów: najpierw pył i ogień, później głód i zimno
66 mln lat temu asteroida o średnicy ok. 10 km uderzyła w półwysep Jukatan i – według obowiązującej od dawna hipotezy – zakończyła erę dinozaurów. Nowe badanie wskazuje jednak na dodatkowe mechanizmy, które mogły wówczas spowodować śmierć większości zwierząt lądowych.Jolanta Iwańczuk28 lipca 2026 -
Środowisko
Pióra i lekkomyślność nie idą w parze. Od ptaków ludzie mogą się wiele nauczyć
Mało jest określeń równie krzywdzących i równie niesprawiedliwych jak ptasi móżdżek. A może jednak powinniśmy je zacząć traktować jako komplement. [Artykuł także do słuchania]Piotr Tryjanowski28 lipca 2026Polityka z dnia 28 lipca 2026Lotny umysł -
Środowisko
Pożary lasów: Ogień ma w globalnym ociepleniu bardzo usłużnego sojusznika
Na południu Francji, w centrum Hiszpanii oraz na południu Włoch, w Algierii i Tunezji, płomienie połykają kolejne hektary roślinności naturalnej. A że w leśnych glebach jest coraz mniej wody, naukowcy ostrzegają nie tylko przed kolejnymi pożarami, lecz także przed coraz większą powodowaną przez nie emisją szkodliwych związków węgla.Andrzej Hołdys27 lipca 2026 -
Podkast
pulsar nadaje. sygnał 200. Dorota Sumińska: Wygodnie nam z przekonaniem, że zwierzęta są gorsze
Dlaczego samica pluskwiaka budzi podziw? Jaką cenę za udomowienie płacą psy i koty? I czy komuś byłoby żal, gdyby człowiek wyginął? Odpowiada Dorota Sumińska – lekarka weterynarii, publicystka, autorka książek i propagatorka dobrego traktowania zwierząt, absolwentka Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. [wideokast]Katarzyna Czarnecka24 lipca 2026 -
Środowisko
Tylko osiem elementów. Sztuczna inteligencja pomogła ludzom rozszyfrować tajemnicę śpiewu ptaków
Francusko-amerykański zespół badaczy postanowił zbadać, czy śpiewy poszczególnych gatunków mają ze sobą coś wspólnego i z czym związane jest globalne zróżnicowanie ptasich głosów. Przedmiotem dociekań była ogromna ilość danych pochodzących z aż 116 792 nagrań od 3160 gatunków wróblowych.Robert Jurszo24 lipca 2026 -
Środowisko
Paprocie były jak Feniks: szybko płonęły i szybko się odradzały. Robiły to przez nawet 300 tys. lat
Połączenie zmiany klimatu, wylesiania i ekspansji oportunistycznych gatunków może stworzyć warunki do kaskadowego załamania ekosystemów. Także współcześnie. To wynik badań naukowców z Universiteit Utrecht.Jolanta Iwańczuk22 lipca 2026 -
Środowisko
Puma spod Koszalina obnaża bezradność państwa. Dlaczego wciąż bezkarnie hoduje się dzikie zwierzęta?
Dla niektórych to czysty biznes. W przypadku innych wiąże się to z dreszczykiem emocji. Są tacy, którzy chcą znajomym zaimponować tygrysem w klatce albo jadowitym pająkiem. Trafiają się też „zakręceni kolekcjonerzy” albo „anarchiści z zasady”. Przepisy są restrykcyjne – z ich egzekwowaniem jest problem. [Artykuł także do słuchania]Robert Jurszo21 lipca 2026Polityka z dnia 21 lipca 2026Puszka pumy -
Środowisko
Arktyka: Takiej rejterady lodu morskiego do tej pory nie obserwowano. W rok ubyło go niemal milion kilometrów
Pod koniec zimy 2025 r. powierzchnia lodu morskiego w Arktyce wyniosła jedynie 14,1 mln km kw. – to najmniejsza wartość od początku pomiarów satelitarnych. Za to tąpnięcie odpowiada kolejne podkręcenie temperatur na globie.Andrzej Hołdys21 lipca 2026 -
Środowisko
Intuicja geometryczna nie jest wyłącznie ludzka. Mogą się nią pochwalić także makaki i pawiany
Najnowsze badania sugerują, że małpy też posiadają zdolność do rozpoznawania regularnych kształtów i relacji przestrzennych. Różnica między nimi a ludźmi nie jest więc jakościowa, a jedynie ilościowa.Marcin Rotkiewicz20 lipca 2026 -
Środowisko
Tyrannosaurus rex podgryzał kaczodzioby. Był łowcą, ale gustował też w padlinie
Naukowcy przeanalizowali ponad 3 tys. kości z masowego cmentarzyska w formacji Lance w Wyoming sprzed 66–69 mln lat, w większości należących do dużego roślinożercy Edmontosaurus annectens. Ślady zębów zachowały się na zaledwie dwunastu – to niecałe pół procenta zbioru.Jolanta Iwańczuk17 lipca 2026 -
Środowisko
Rycząca małpa w masce. Nowy gatunek odkryty w lasach dorzecza Konga
To zaledwie piąty taki przypadek w Afryce w ciągu ostatnich 75 lat. Zwierzę charakteryzuje się nietypowym ubarwieniem i występuje na obszarze stanowiącym ułamek terytorium typowego dla swoich ewolucyjnych krewnych.Marcin Rotkiewicz15 lipca 2026 -
Środowisko
Zielone ślady czarnej śmierci. Tak świat odradzał się po najbardziej zabójczej epidemii w dziejach
W połowie XIV w. pandemia dżumy zabiła w Europie dziesiątki milionów ludzi. Zmieniła też środowisko naturalne. Powrót do stanu sprzed epidemii zajął przyrodzie niemal dwa stulecia. [Artykuł także do słuchania]Andrzej Hołdys14 lipca 2026Polityka z dnia 14 lipca 2026Zielone ślady czarnej śmierci -
Środowisko
Woda wnikała w głąb Ziemi już 3 mld lat temu. Prawie w ten sam sposób, jak dziś
Nasza planeta była za młodu o wiele gorętsza, a jej skorupa bardziej miękka i plastyczna. Tektonika płyt, jaką znamy, jeszcze nie istniała. I właściwie nie wiadomo, którędy woda z powierzchni miałaby wtedy wędrować w głąb. Międzynarodowy zespół geologów proponuje rozwiązanie.Jolanta Iwańczuk9 lipca 2026 -
Środowisko
Puma spod Koszalina – aktualizacja. Zwierzę złapano we wsi Karsinka
Młoda puma, którą zlokalizowali w ubiegłym tygodniu w gminie Polanów myśliwi, została odłowiona. Ma się dobrze i właśnie jedzie do zoo w Poznaniu.Robert Jurszo9 lipca 2026 -
Środowisko
El Niño można stłumić w zarodku? Niewykluczone, jeśli sięgnąć po geoinżynierię
Właśnie teraz, gdy zjawisko dopiero się rozkręca, należałoby zwiększyć powierzchnię niskich chmur typu stratocumulus unoszących się nad południowo-wschodnią częścią Oceanu Spokojnego – twierdzą naukowcy.Andrzej Hołdys8 lipca 2026 -
Środowisko
Zmiany klimatu i zanik języków niszczą biokulturowe dziedzictwo Amazonii
Rdzenne społeczności dorzecza Amazonki mogą stracić nawet jedną trzecią wykorzystywanych przez siebie gatunków roślin. Jeśli dołożyć do tego wymieranie języków, przepadnie aż ćwierć udokumentowanej wiedzy o zastosowaniach tamtejszej flory.Marcin Rotkiewicz8 lipca 2026 -
Środowisko
Trzmiele umieją okazać niesmak i zadowolenie. Dotychczas takie reakcje obserwowano jedynie u ssaków
To być może to jedno z najbardziej przełomowych nagrań w historii badań nad owadami. Australijscy i chińscy badacze przeprowadzili eksperyment, podczas którego zamkniętym w plastikowej tutce trzmielom podali przez kratki gęste płyny – słodkie, gorzkie i słone. Okazało się, że reakcje na te smaki są różne.Robert Jurszo7 lipca 2026 -
Środowisko
Antykoncepcja to recepta na dzika. Nie jest jednak metodą idealną i budzi wątpliwości etyczne
Populacja dzików w Europie stale się zwiększa. A tam, gdzie – jak w Polsce – została przetrzebiona z powodu walki z ASF, dość szybko się regeneruje. Odstrzał nie rozwiązuje problemu. Pozostaje manipulowanie płodnością. Jak bardzo jest skuteczne i z jakimi problemami się wiąże? [Artykuł także do słuchania]Robert Jurszo7 lipca 2026Polityka z dnia 7 lipca 2026Recepta dla dzika -
Środowisko
Antarktyda została zmrożona w momencie w zasadzie niesprzyjającym. Pomogły góry
Wschodnioantarktyczna pokrywa lodowa to najstarszy i największy lądolód na Ziemi – gdyby stopniał, poziom mórz podniósłby się o około 52 metry. Uformował się mniej więcej 34 mln lat temu. Była to zagadka, bo na przełomie eocenu i oligocenu klimat wciąż był stosunkowo ciepły. Badacze właśnie ją rozwiązali.Jolanta Iwańczuk3 lipca 2026 -
Środowisko
Naukowcy chcą uodpornić rafy na wysokie temperatury. Sukces ma jednak swoją cenę
Fale upałów w latach 2016, 2017, 2020 i 2024 zdziesiątkowały mieszkańców Wielkiej Rafy Koralowej, a prognozy klimatyczne nie pozostawiają złudzeń – masowe wymieranie będzie postępować. Naukowcy znaleźli metodę na jego powstrzymanie.Jolanta Iwańczuk2 lipca 2026 -
Środowisko
Mózg naczelnych najpierw nie nadążał za ciałem, a później je wyprzedził
Proces ten u przodków niektórych małp, w tym człowieka, mógł otworzyć drogę do ewolucyjnego „skoku intelektualnego”.Marcin Rotkiewicz1 lipca 2026 -
Środowisko
Owady: na Ziemi może żyć nawet 30 mln gatunków. Wskazują na to nowe szacunki ich liczebności
Pytanie o to, ile gatunków owadów żyje na Ziemi, jest jednym z najbardziej intrygujących w entomologii. Obowiązujący do tej pory konsens mówi o 6 mln. Właśnie ukazało się badanie, które go podważa.Robert Jurszo1 lipca 2026 -
Środowisko
Jak mrówki buldożnice wykorzystują „księżycowy kompas”
Te owady śledzą, ile czasu upłynęło od opuszczenia gniazda, aby oszacować, gdzie Księżyc powinien znajdować się na nocnym niebie. Działa to podobnie do sposobu, w jaki dawni ludzcy nawigatorzy wykorzystywali Gwiazdę Polarną.K. R. Callaway1 lipca 2026Scientific American z dnia 1 lipca 2026Nocna nawigacja -
Strona główna
Destrukcyjna miłość do raf
Nurkowanie z rurką nie służy zagrożonym koralowcom.(HOLD)1 lipca 2026Scientific American z dnia 1 lipca 2026Destrukcyjna miłość do raf -
Środowisko
Wyspy plastikowych śmieci na powierzchni mórz, miliony ton odpadów na dnie. Są nowe sposoby na wielkie sprzątanie
Tworzywa sztuczne w morzach i oceanach to nie tylko kwestia estetyki czy czystości wód. To realne zagrożenie ekologiczne i zdrowotne, z którym świat musi się zmierzyć tu i teraz. Na szczęście pojawiają się ludzie, organizacje i technologie, które pokazują, że porządkowanie planety nie jest utopią. [Artykuł także do słuchania]Marcin Bieńkowski1 lipca 2026Wiedza i Życie z dnia 1 lipca 2026Oczyścić morza z plastiku -
Środowisko
Ośmiornice: ich seks opiera się na osobliwej sztuczce anatomicznej
Ramię kopulacyjne samca kalifornijskiej ośmiornicy dwuplamkowej (Octopus bimaculoides) potrafi wyczuwać hormony płciowe wydzielane przez jajowód samicy, czyli przewód prowadzący do jajnika – informują naukowcy „Science”.Cody Cottier1 lipca 2026Scientific American z dnia 1 lipca 2026Ramię do zadań specjalnych -
Strona główna
Zielony szpieg
Roślina podsłuchuje swoich sąsiadów nie tylko w chwilach kryzysu.(KKG)1 lipca 2026Wiedza i Życie z dnia 1 lipca 2026Zielony szpieg -
Środowisko
Jaskinie – jedne z najbardziej niezwykłych tworów geologicznych. Wiele skrytych w nich cudów natury wciąż czeka na odkrycie
Nie są jedynie pustymi przestrzeniami w skale, lecz wysoce dynamicznymi środowiskami kształtowanymi przez miliony lat przez wodę, lawę i lód. Poza tym, że zachowują ślady dawnych cywilizacji i ewolucji życia na Ziemi, chronią rzadkie ekosystemy i dostarczają naukowcom wskazówek dotyczących historii klimatu. [Artykuł także do słuchania]Andrzej Hołdys1 lipca 2026Wiedza i Życie z dnia 1 lipca 2026Podziemne światy -
Środowisko
Gdy fasola woła o pomoc, ruszają do niej drapieżne osy
Przez miliony lat ewolucji między roślinami i owadami wytworzyła się niezwykła więź, a współpraca między nimi dotyczy nie tylko zapylania. Jak się okazało, rośliny, które mają ograniczone możliwości obrony przed szkodnikami, korzystają z pomocy drapieżnych os.Katarzyna Kornicka-Garbowska1 lipca 2026Wiedza i Życie z dnia 1 lipca 2026Latający sojusznicy -
Środowisko
Komary przestają się bać
Popularny środek chemiczny, zamiast odstraszać, może je wabić.(KKG)1 lipca 2026Wiedza i Życie z dnia 1 lipca 2026Komary przestają się bać
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama