Jednostka i społeczeństwo

• 
  Człowiek

  Kiedy człowiek w stresie, kot go nie uspokoi. W każdym razie nie zawsze

  Po ciężkim dniu najlepiej posiedzieć w fotelu z mruczącym kotem na kolanach? Badacze z Open Universiteit z Heerlen i Universität Basel właśnie tę opinię podważyli. Zbadali bowiem, jak na poziom złych emocji ludzi wpływa kontakt ze zwierzętami i przedstawili wnioski, które dla wielu mogą być zaskakujące.

  Jolanta Iwańczuk

  16 czerwca 2026
• 
  Technologia

  AI nadmuchuje bańkę inwestycyjną. Pęknie? Będzie globalny kryzys. Jeszcze urośnie? Może zapanować technofaszyzm

  Rozwój sztucznej inteligencji to już nie tylko kwestia technologii i biznesu. Stawką staje się także polityka, demokracja i przyszły układ sił między światem pracy, kapitałem oraz państwem. [Artykuł także do słuchania]

  Edwin Bendyk

  16 czerwca 2026
• 
  Człowiek

  Status społeczny i ekonomiczny rodziny wpływa na rozwój mózgu dziecka

  Różnice w budowie ludzkich mózgów próbuje się wyjaśnić od dekad. Tłumaczono je m.in. pojedynczymi cechami, takich jak iloraz inteligencji czy skłonność do zaburzeń psychicznych. Najnowsza publikacja w „Science” sugeruje jednak, że znaczenie mają tu inne czynniki.

  Paulina Mozolewska

  11 czerwca 2026
• 
  Człowiek

  Rybie łuski, kozie rogi i świńskie kły. W nich zapisana została historia pewnej niewielkiej fabryki

  Takie pozostałości rzadko zmieniają wiedzę o przeszłości. To one jednak pozwoliły archeologom poznać coś, co niemal tysiąc lat temu działało na wybrzeżu Gran Canarii.

  Agnieszka Krzemińska

  11 czerwca 2026
• 
  Zdrowie

  Obecność kota w domu nie ma wpływu na zaostrzenie astmy u dziecka. Chyba że jest ono alergikiem

  Astma należy do najczęstszych chorób przewlekłych dzieci i jest jedną z głównych przyczyn ich hospitalizacji. Wśród czynników środowiskowych, które mogą ją zaostrzać wymienia się m.in. kontakt ze zwierzętami towarzyszącymi człowiekowi, zwłaszcza futerkowymi jak koty. A one mieszkają w co najmniej 1/4 europejskich gospodarstw domowych.

  Margit Kossobudzka-Lipińska

  10 czerwca 2026
• 
  Środowisko

  Hiroshi Ezura: Wyhodowaliśmy pomidora, który pomaga w obniżeniu ciśnienia i poprawia jakość snu

  High GABA nie jest GMO, przynajmniej według japońskiego prawa. Uzyskaliśmy go, zmieniając wyłącznie DNA tej konkretnej rośliny, bez dodawania genów skopiowanych z innych organizmów – mówi prof. Hiroshi Ezura, biotechnolog z Uniwersytetu Tsukuba. [Artykuł także do słuchania]

  Marcin Rotkiewicz

  9 czerwca 2026
• 
  Struktura

  Żeby Polska nie była Nokią: jak racjonalnie zarządzać nauką, by nie załamała się gospodarka

  Polska gospodarka notuje dwadzieścia osiem lat nieprzerwanego wzrostu PKB. Sukces ten, choć imponujący, opierał się jednak na fundamencie, który właśnie kruszeje: niskich kosztach pracy i prostej imitacji zachodnich nowoczesnych technologii. [Artykuł także do słuchania]

  A. Cichocki, W. Duch, A. Jaszkiewicz, W. Salabun, M. Woźniak

  9 czerwca 2026
• 
  Zdrowie

  Nawet jedna porcja alkoholu dziennie zwiększa ryzyko przedwczesnej śmierci

  Przez lata utrzymywało się przekonanie, że umiarkowane spożycie alkoholu, zwłaszcza czerwonego wina, może działać ochronnie na układ sercowo-naczyniowy. Najnowsze analizy obalają ten pogląd. Kolejny raz.

  Paulina Mozolewska

  9 czerwca 2026
• 
  Człowiek

  Mikrobiom dawnych Japończyków był zróżnicowany geograficznie, ale taki sam u kobiet czerniących zęby

  Kamień nazębny jest dla badaczy przeszłości bardzo cenny. Można w nim znaleźć nie tylko resztki pożywienia, ale także DNA bakterii, wirusów, grzybów i innych mikroorganizmów, które zamieszkiwały ludzką jamę ustną setki, a nawet tysiące lat temu. Międzynarodowy zespół badaczy przeanalizował materiał pochodzący od osób żyjących głównie w okresie Edo (1603–1868).

  Agnieszka Krzemińska

  8 czerwca 2026
• 
  Człowiek

  Ludzki nadgarstek to prezent od małp. Trzeba było tylko długo popracować nad umiejętnością manipulacji

  Kości dłoni są bliższe tym goryla i szympansa niż jakiejkolwiek innej żyjącej grupy naczelnych. Bo z ich łap wyewoluowały. I to całkiem niedawno.

  Jolanta Iwańczuk

  4 czerwca 2026
• 
  Człowiek

  Ötzi: naukowcy przeanalizowali jego mikrobiotę. Niektóre mikroorganizmy wciąż są zdolne do życia

  Ciało Człowieka z Lodu jest przedmiotem naukowych analiz od 1991 r., kiedy to zostało znalezione w austriackich górach. Teraz zespół z Eurac Research sprawdził, jakie mikroorganizmy były w nim obecne za życia mężczyzny, a które skolonizowały go dopiero po jego śmierci – jeszcze w lodowcu i później, przez dekady przechowywania w chłodni.

  Margit Kossobudzka-Lipińska

  4 czerwca 2026
• 
  Struktura

  Segregacja śmieci w domu jest lepsza dla plastiku. Po recyklingu zawiera on mniej metali ciężkich i lepiej pachnie

  Wciąż sporo tworzyw sztucznych trafia do odpadów zmieszanych. Odzyskiwanie ich odbywa się w sortowniach wtórnych. Tymczasem to rozwiązanie powinno być jedynie uzupełnieniem działania poszczególnych obywateli – mówią naukowcy.

  Marcin Rotkiewicz

  3 czerwca 2026
• 
  Człowiek

  Z wiekiem badacze stają się lepsi w łączeniu znanych faktów. Rzadziej jednak mają pomysły rewolucyjne

  Współczesna nauka w dużej mierze opiera się na doświadczeniu, a systemy grantowe i struktury akademickie sprzyjają koncentracji zasobów w rękach badaczy o najdłuższym stażu. Socjologowie nauki od lat spierają się o to, jak wiek – będący kwestią nie tylko biologii, lecz także ról społecznych pełnionych w nauce – wpływa na ludzką kreatywność. Chińsko-amerykański zespół podsuwa podpowiedź.

  Marcin Rotkiewicz

  2 czerwca 2026
• 
  Środowisko

  Potencjał w śmieciach, czyli ile surowców krytycznych można wydobyć z wysypisk

  Europa ma problem z surowcami. Lit, kobalt, neodym, dysproz – dziś większość tych pierwiastków importujemy z Chin, Demokratycznej Republiki Konga czy Australii. Tymczasem na miejscu mamy ich miejskie kopalnie.

  Jolanta Iwańczuk

  1 czerwca 2026
• 
  Człowiek

  Bartosz Kontny: Człowiek od tysięcy lat sprawdza, na jak długo można zniknąć pod wodą

  Starożytni nurkowali bez sprzętu po gąbki, perły i skarby. Jakimi technikami się posługiwali? Opowiada archeolog i nurek prof. Bartosz Kontny z Uniwersytetu Warszawskiego. [Artykuł także do słuchania]

  Agnieszka Krzemińska

  1 czerwca 2026
• 
  Człowiek

  Miasta widma. Nie są jedynie reliktami przeszłości. To żywe lekcje historii zapisane w krajobrazie

  Miasta pustoszeją po katastrofach naturalnych, ale też po tych wywołanych przez człowieka – skutków błędów technologicznych, awarii przemysłowych czy niewłaściwego zarządzania ryzykiem. Oraz wojen. Są wreszcie i takie miejsca, które nigdy nie zdążyły naprawdę ożyć. [Artykuł także do słuchania]

  Andrzej Hołdys

  1 czerwca 2026
• 
  Człowiek

  Wstręt

  Odczuwamy go w różnym stopniu, co zależy m.in. od płci czy uwarunkowań kulturowych. Naukowcy tropią zaskakujące związki skutków tej emocji i jej rolę w ewolucji.

  Ewa Nieckuła

  1 czerwca 2026
• 
  Struktura

  Boże Ciało

  Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa to jedno z najważniejszych świąt Kościoła Katolickiego, aczkolwiek niektórzy hierarchowie na początku uznawali wydarzenia z nim związane za herezję.

  Radosław Kożuszek

  1 czerwca 2026
• 
  Człowiek

  Czucie trzewne: problemy z tym ósmym zmysłem mogą wywoływać stany lękowe, zaburzenia odżywiania czy stres pourazowy

  Niektórzy badacze i klinicyści są dziś zdania, że zaburzenia interocepcji mogą przyczyniać się do wielu chorób psychicznych. Równolegle z tymi badaniami – których projektowanie jest trudne również dlatego, że wciąż dokładnie nie wiadomo, czym jest interocepcja – inne zespoły opracowują terapie mające na celu wzmocnienie tego wewnętrznego zmysłu i poprawę dobrostanu psychicznego. [Artykuł także do słuchania]

  Diana Kwon

  1 czerwca 2026
• 
  Zdrowie

  Afryka walczy z ebolą. Europa powinna zacząć się przygotowywać na chikungunyę

  Chikungunya jest oceniana przez Światową Organizację Zdrowia jako jedna z zaniedbanych chorób tropikalnych. Wywołuje ją wirus, przenoszony przez komary. Chińscy badacze stwierdzili, że zyskał właśnie szansę na rozprzestrzenienie się na północ.

  Margit Kossobudzka-Lipińska

  28 maja 2026