Jednostka i społeczeństwo

• 
  Środowisko

  Potencjał w śmieciach, czyli ile surowców krytycznych można wydobyć z wysypisk

  Europa ma problem z surowcami. Lit, kobalt, neodym, dysproz – dziś większość tych pierwiastków importujemy z Chin, Demokratycznej Republiki Konga czy Australii. Tymczasem na miejscu mamy ich miejskie kopalnie.

  Jolanta Iwańczuk

  1 czerwca 2026
• 
  Człowiek

  Nasz ósmy zmysł

  Zaburzenia interocepcji, zdolności interpretowania wewnętrznego stanu ciała, mogą stanowić podłoże wielu schorzeń psychicznych – takich jak lęk, zaburzenia odżywiania i stres pourazowy.

  Diana Kwon

  1 czerwca 2026
• 
  Człowiek

  Wstręt

  Odczuwamy go w różnym stopniu, co zależy m.in. od płci czy uwarunkowań kulturowych. Naukowcy tropią zaskakujące związki skutków tej emocji i jej rolę w ewolucji.

  Ewa Nieckuła

  1 czerwca 2026
• 
  Człowiek

  Kiedy miasta przestają istnieć

  Miasta widma nie są jedynie reliktami przeszłości. To żywe lekcje historii, zapisane nie w książkach, lecz w krajobrazie. Coraz częściej przyciągają też turystów.

  Andrzej Hołdys

  1 czerwca 2026
• 
  Struktura

  Boże Ciało

  Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa to jedno z najważniejszych świąt Kościoła Katolickiego, aczkolwiek niektórzy hierarchowie na początku uznawali wydarzenia z nim związane za herezję.

  Radosław Kożuszek

  1 czerwca 2026
• 
  Zdrowie

  Afryka walczy z ebolą. Europa powinna zacząć się przygotowywać na chikungunyę

  Chikungunya jest oceniana przez Światową Organizację Zdrowia jako jedna z zaniedbanych chorób tropikalnych. Wywołuje ją wirus, przenoszony przez komary. Chińscy badacze stwierdzili, że zyskał właśnie szansę na rozprzestrzenienie się na północ.

  Margit Kossobudzka-Lipińska

  28 maja 2026
• 
  Człowiek

  Kobiety to „płeć piękna”? Największa w historii analiza potwierdza to przekonanie, ale i sprawę komplikuje

  Twarze pań są konsekwentnie oceniane jako bardziej atrakcyjne od męskich. Za zjawiskiem tym kryją się jednak zaskakujące mechanizmy, które wykraczają poza prostą logikę doboru płciowego.

  Marcin Rotkiewicz

  27 maja 2026
• 
  Człowiek

  Silni i bogaci „zabierali do grobów” słabych i biednych. Czasami były to akty powtarzalne, czasami jednorazowe

  Zwyczaje utrzymują się dzięki instytucjom, normom, pamięci kulturowej i trwałości struktur. A to ostatnie jest wyjątkowo wyraźne w Korei Południowej. [Artykuł także do słuchania]

  Agnieszka Krzemińska

  26 maja 2026
• 
  Środowisko

  Bombardowanie Iranu oznaczało tony dwutlenku siarki w atmosferze. Chmura dotarła do Chin

  „To, co nie spadło z deszczem, zostało uniesione przez wiatry wiejące w kierunku północno-wschodnim” – mówi chiński badacz Peng Zhang, który wraz z zespołem analizował dane przesłane przez satelity.

  Andrzej Hołdys

  26 maja 2026
• 
  Człowiek

  Protest sektora nauki. Marcin Kulasek: 2,2 proc. PKB na badania i rozwój jesteśmy w stanie osiągnąć szybciej niż się wydaje

  Pomimo niezwykle napiętej sytuacji budżetowej udało nam się już zwiększyć budżet o 400 mln; 280 mln przesunęliśmy z budżetów kancelarii, a kolejne 120 mln udało się znaleźć na końcowym etapie prac nad ustawą budżetową – mówi Marcin Kulasek, minister nauki i szkolnictwa wyższego. [Artykuł także do słuchania]

  Katarzyna Czarnecka

  26 maja 2026
• 
  Człowiek

  Protest sektora nauki. Maciej Grzybek: Polska inwestuje w zbrojenia, ale nie w naukę. To błąd, którego skutki zobaczymy za dekadę

  Sam fakt wysokich wydatków na obronność nie jest problemem. Jest nim asymetria myślenia. Państwo, które potrafi bardzo szybko uznać jeden typ wydatków za konieczny dla przetrwania, ale nie potrafi podobnie traktować inwestycji w wiedzę, ma problem z definicją bezpieczeństwa. [Artykuł także do słuchania]

  Maciej Grzybek

  26 maja 2026
• 
  Środowisko

  Wielkim firmom mięsnym i mlecznym zależy na środowisku? Ich deklaracje to w 98 proc. greenwashing

  Opublikowane przez 33 globalne koncerny w latach 2020–2024 raporty dotyczące zrównoważonego rozwoju przeanalizowały amerykańskie badaczki. Wnioski nie pozostawiają złudzeń.

  Andrzej Hołdys

  25 maja 2026
• 
  Człowiek

  pulsar nadaje. sygnał 193. Agata Starosta: Nie będziemy już siedzieć cicho

  27 maja o godz. 13 ludzie nauki będą protestować przed Sejmem. Dlaczego? Odpowiada dr hab. Agata Starosta, profesorka Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN – biolożka molekularna, kierowniczka Pracowni Translatomiki. [wideokast]

  Katarzyna Czarnecka

  22 maja 2026
• 
  Środowisko

  Czarnobyl: W strefie wykluczenia zwierzęta rosną w siłę. Bo nie przeszkadzają im ludzie

  Na rozległych terenach wokół dawnej elektrowni jądrowej populacje ssaków odradzają się znacznie lepiej niż w tradycyjnych rezerwatach czy parkach narodowych. Przynajmniej tak było przed wojną.

  Marcin Rotkiewicz

  21 maja 2026
• 
  Struktura

  Wielka Piramida w Gizie przetrwa nawet trzęsienie ziemi. Nie wynika to jednak ze strategii jej architektów

  Piramida Cheopsa ma wyjątkowo korzystne właściwości dynamiczne i zaskakująco dobrze znosi drgania sejsmiczne – ogłosili właśnie naukowcy. Czy to oznacza, że budowla licząca 4,6 tys. lat dowodzi starożytnej zaawansowanej technologii? Z entuzjazmem lepiej nie przesadzać.

  Agnieszka Krzemińska

  21 maja 2026
• 
  Człowiek

  Ile wyssać, żeby przetrwać. Krótki scenariusz upadku imperium

  Badania nad nierównościami oraz mechanizmami redystrybucji nadwyżek w coraz większym stopniu stają się kluczowe dla zrozumienia „cyklu życia” imperiów. Bo czym w istocie są te wyszukane struktury polityczne? Na najbardziej podstawowym poziomie służą przecież jednemu celowi – przepompowywaniu zasobów z peryferii do centrum. [Artykuł także do słuchania]

  Tomasz Targański

  21 maja 2026
• 
  Zdrowie

  Szczepienia dzieci przeciw HPV mają być obowiązkowe. Może lepszy byłby model australijski

  Ministerstwo Zdrowia tłumaczy, że ta decyzja zapadła po – nieudanych – próbach zwiększenia wyszczepialności. Nie ma wątpliwości, że chodzi o ochronę przed rozwojem raka szyjki macicy. Tylko czy państwo sięga po właściwe narzędzie? [Artykuł także do słuchania]

  Paulina Mozolewska

  19 maja 2026
• 
  Człowiek

  Dingo sprzed tysiąca lat pochowano jak członka rodziny. Archeolodzy odsłaniają różne oblicza pieskiego życia

  Grób dingo sprzed około tysiąca lat odkryli archeolodzy w Parku Narodowym Kinchega nad rzeką Darling. To kolejny rozdział historii o czułości, jaką ludzie obdarzali psy. I dowodzi, że dzisiejszy stosunek do nich nie jest wyjątkowy.

  Agnieszka Krzemińska

  18 maja 2026
• 
  Człowiek

  Neandertalczyk też chodził do dentysty. Dłubanie w zębach to jeden z najstarszych ludzkich nawyków

  Ból zęba potrafi doprowadzić do rozpaczy. Dziś sięgamy po tabletkę albo idziemy do stomatologa. A co robił neandertalczyk 59 tys. lat temu, kiedy pulsujący ból trzonowca nie pozwalał mu spać, jeść ani gryźć mięsa? Leczył ząb kamiennym wiertłem.

  Agnieszka Krzemińska

  13 maja 2026
• 
  Człowiek

  Rolnicy nadal chodzili na ryby. I ekosystem za ich sprawą nie ucierpiał

  Przez tysiące lat mieszkańcy południowej Skandynawii żyli z morza i lagun. Łowili węgorze, flądry i dorsze w płytkich wodach fiordu Syltholm na duńskiej wyspie Lolland. I choć człowiek uchodzi za „gatunek niszczący”, nowe badania pokazały, że przez kilka tysięcy lat pradziejowi rybacy potrafili eksploatować środowisko tak, by go nie wyjałowić.

  Agnieszka Krzemińska

  13 maja 2026