Jednostka i społeczeństwo

• 
  Człowiek

  Jak dwutlenek węgla krąży w organizmie i co o tym mówią niewielkie czujniki

  CO2 jest produktem ubocznym metabolizmu. Jego obieg w ciele człowieka okazuje się niezwykle złożony, a jednocześnie coraz łatwiejszy do śledzenia dzięki nowoczesnej inżynierii.

  Jolanta Iwańczuk, Tomasz Roman Tarnawski

  5 marca 2026
• 
  Człowiek

  Mieszkańcy ziem polskich gotowali smacznie ponad 5 tys. lat temu. Najczęściej potrawy rybne doprawiane dzikimi roślinami

  W ostatnich latach archeologia zaczęła – dosłownie – zaglądać do pradziejowych garnków. A właściwie do tego, co na ich ściankach zostało przypalone i zwęglone. Dzięki temu wiadomo już, że kiedyś jedzono znacznie bardziej urozmaicone dania, niż się do tej pory wydawało.

  Agnieszka Krzemińska

  4 marca 2026
• 
  Człowiek

  Większość mężczyzn nie przejawia cech „toksycznej męskości” – mówią badacze. Widzą jednak potrzebę dalszych badań

  Informacje od 16 tys. osób heteroseksualnych wykorzystali naukowcy z Nowej Zelandii i Australii. Zidentyfikowali podstawowe zmienne wchodzące w skład „toksycznej męskości” oraz – w zależności od ich natężenia – przyporządkowali badanych do pięciu grup.    

  Kasper Kalinowski

  3 marca 2026
• 
  Człowiek

  Zasady i kalkulacje. O tym, jak ludzie naprawdę podejmują trudne decyzje moralne

  Badacze postanowili to sprawdzić, nie korzystając z eksperymentów typu dylemat wagonika, tylko z sytuacji, w których brakuje pełnych danych, a czasu jest mało. Wniosek okazał się przewrotny.

  Maria Zguda

  3 marca 2026
• 
  Człowiek

  W późnej epoce brązu nie było wielkich migracji. Wędrowały za to idee

  Kremacja skutecznie niszczy DNA. Dlatego najnowsze badania są tak ważne – naukowcy sięgnęli po rzadkie pochówki szkieletowe z Niemiec, Czech i Polski i połączyli genetykę, analizę izotopów strontu i tlenu oraz osteoarcheologię. Przebadano genomy 75 osób.

  Agnieszka Krzemińska

  2 marca 2026
• 
  Człowiek

  „Jeśli kobieta chce zajść w ciążę, niech weźmie jądra wieprza lub dzika...”. O poradnictwie reprodukcyjnym w Średniowieczu

  Płodność była w tym czasie bardzo istotna, a na mężatki, które przez dłuższy czas nie zachodziły w ciążę, rodzina męża spoglądała z rosnącą podejrzliwością. Początkowo doradzano im, co powinny zrobić, aby wreszcie począć, ale gdy rady nie przynosiły oczekiwanych efektów, zaczynano nimi gardzić. [Artykuł także do słuchania]

  Anna Głusiuk

  1 marca 2026
• 
  Człowiek

  Najtrudniejszy problem

  Podważane teorie. Oskarżenia o uprawianie pseudonauki. Maszyny, które twierdzą, że są świadome. Dziedzina badań nad świadomością może stanąć na progu rewolucji – albo po raz kolejny zostać zepchnięta na margines.

  Allison Parshall

  1 marca 2026
• 
  Człowiek

  Cud czy wielkie oszustwo?

  Od wielu dekad niektórzy naukowcy próbują uwiarygadniać legendę Całunu Turyńskiego, inni chcą poznać jego prawdziwą historię. Ostatnio jedni i drudzy wykorzystują w tym celu sztuczną inteligencję.

  Marcin Rotkiewicz

  1 marca 2026
• 
  Człowiek

  Człowiek nie jest ani zaprogramowanym monogamistą, ani urodzonym poligamistą. Jest elastyczny strategicznie

  Nauka nie rozstrzyga sporów moralnych. Zamiast tego dostarcza narzędzi do bardziej realistycznego myślenia o relacjach. Bez idealizacji, ale też bez sensacji. [Artykuł także do słuchania]

  Kamil Nadolski

  1 marca 2026
• 
  Człowiek

  Czy chatboty nie szkodzą nastolatkom?

  Dzieci pragną akceptacji. Relacja z chatbotami może ją zapewnić, jednak nie w pełni.

  Elizabeth Englander

  1 marca 2026
• 
  Człowiek

  „Damy ci kwiatek na Święto Kobiet”. O wyłącznie propagandowym znaczeniu 8 marca w PRL

  Władza wychwalała sukcesy kobiet i ich wkład w budowanie socjalistycznej ojczyzny. I nie robiła niczego, by odciążyć je w pracach domowych czy w procesie wychowywania dzieci. Nie walczono ze stereotypami, a nawet umacniano wizerunek mężczyzny ciężko pracującego, by utrzymać rodzinę. Kobieta natomiast przedstawiana była jako ta, która ma bezwarunkowo dbać o dom i dzieci, a poza tym powinna także być aktywna zawodowo.

  Radosław Kożuszek

  1 marca 2026
• 
  Człowiek

  Status społeczny i płeć: mężczyznom trudniej wybacza się biedę

  Wysokie dochody i wykształcenie silniej poprawiają wizerunek kobiet. Niski status społeczny i brak pracy znacznie bardziej szkodzą mężczyznom. Zwłaszcza w państwach o konserwatywnym podejściu do ról płciowych.

  Marcin Rotkiewicz

  27 lutego 2026
• 
  Człowiek

  Kobiety Homo sapiens sapiens ulegały urokowi neandertalczyków. Ich romanse zmieniły genom

  Naukowcy od lat głowili się nad tym, dlaczego w DNA na determinującym płeć chromosomie X neandertalskich genów jest jak na lekarstwo. Tłumaczono to na dwa sposoby: albo hybrydy z neandertalskim chromosomem X były mniej płodne i natura je eliminowała, albo od początku dochodziło do specyficznych krzyżówek. Z najnowszych analiz wynika, że właściwa jest druga wersja.

  Agnieszka Krzemińska

  26 lutego 2026
• 
  Struktura

  Żaden pancernik nie nosi puklerza. Kolejny głos w dyskusji o artykule „Jaki znak twój? Orzeł biały? Już nie”

  Wszyscy wypowiadający się w pulsarze na temat nazewnictwa gatunków zwierząt i roślin autorzy pominęli zasadniczy aspekt sprawy: pytanie, po co te nowe polskie nazwy i dla kogo? Fachowcy i tak będą się posługiwać międzynarodowym nazewnictwem łacińskim. Czy więc ma to być odpowiedź na potrzeby milionów Polaków, którzy biologami nie są? [Artykuł także do słuchania]

  Andrzej Kołodziejczyk

  25 lutego 2026
• 
  Człowiek

  Od Narcyza pochylonego nad taflą jeziora po selfie. Jak obraz przejmował władzę nad naszymi wyobrażeniami o samych sobie

  Smartfon – technicznie będący hybrydą lustra, kina i widowni – stał się najdoskonalszym jak dotąd lustrem w dziejach. Nie tylko wyraźnym, ale też umożliwiającym natychmiastową korektę dzięki filtrom i upiększającym aplikacjom. W długiej historii zwierciadła to kolejny punkt zwrotny. [Artykuł także do słuchania]

  Agnieszka Krzemińska

  24 lutego 2026
• 
  Człowiek

  Homo erectus wcześniej pospieszył do Azji Wschodniej. Możliwe, że 600 tys. lat wcześniej

  Historia pierwszego wyjścia ludzi z Afryki wydawała się w miarę uporządkowana. Ok. 1,8 mln lat temu nasi przodkowie pojawili się na Kaukazie. Teren dzisiejszych Chin miał zostać zasiedlony przez Homo erectus dopiero ok. 1,1 mln lat temu. Taki obraz wyłaniał się z datowania szczątków z Yunxian. Ten obrazek właśnie się rozsypuje.

  Agnieszka Krzemińska

  18 lutego 2026
• 
  Środowisko

  Zaradny archeon, który wszedł w symbiozę z bakterią, to pierwszy przodek człowieka

  Pierwsze organizmy dość szybko podzieliły się na dwie domeny: bakterie i archeony. My jednak należymy do trzeciej – eukariontów posiadających jądra komórkowe, mitochondria i inne organelle. Naukowcy odkryli, jak do tego doszło.

  Andrzej Hołdys

  18 lutego 2026
• 
  Człowiek

  pulsar nadaje. sygnał 175. Piotr Sosnowski: Manipulacja to bakteria, na którą są antybiotyki

  Kiedy prawdziwa informacja jest kłamliwa? Jakie cele kryją się pod hasłem 5D? I czy platformy społecznościowe są naprawdę człowiekowi niezbędne? Odpowiada dr Piotr Sosnowski, adiunkt Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego. [wideokast]

  Katarzyna Czarnecka

  18 lutego 2026
• 
  Człowiek

  Sytuacja z masturbacją. O queerowym spojrzeniu na paleolityczne przedstawienia fallusów i jego medialnej nadinterpretacji

  Męskie genitalia eksponowane w ikonografii południowej Anatolii między 12–9 tys. lat temu mogą być interpretowane jako element praktyk rytualnych prowadzących do zmienionych stanów świadomości. To hipoteza, jaką stawia badacz z Cambridge University. Opisywanie jej jako faktu jest nieuprawnione. [Artykuł także do słuchania]

  Agnieszka Krzemińska

  17 lutego 2026
• 
  Środowisko

  Skąd na ocieplającym się globie fale siarczystych mrozów? Dominują dwa poglądy

  Naukowcy nie kwestionują oczywiście samej zmiany klimatu na Ziemi, natomiast różnią się, i to dość zasadniczo, gdy przychodzi im odpowiedzieć na pytanie, jak ta zmiana przekłada się na częstotliwość i intensywność takich epizodów mroźnej pogody jak tegoroczny. [Artykuł także do słuchania]

  Andrzej Hołdys

  17 lutego 2026