Chemia i biologia

• 
  Struktura

  pulsar nadaje. sygnał 170. Łucja Kowalewska: Życia mi nie starczy, żeby to zrozumieć

  Co mówi biolog, kiedy w mikroskopie elektronowym dostrzega struktury bardziej znane z podręczników matematyki niż biologii? Pytamy badaczkę nanomorfologii błon, dr hab. Łucję Kowalewską, kierowniczkę Zakładu Anatomii i Cytologii Roślin Uniwersytetu Warszawskiego. [podkast]

  Karol Jałochowski

  23 stycznia 2026
• 
  Środowisko

  Drobiny plastiku pochodzące z lądów liczy się w setkach biliardów. I to ostrożne szacunki

  Wykonanie dokładnych pomiarów ilości mikroplastiku unoszącego się w przyziemnych warstwach powietrza nie jest łatwe ze względu na jego znikome rozmiary. Wyniki pomiarów różnią się więc znacznie między sobą. Wszystkie jednak martwią.

  Andrzej Hołdys

  21 stycznia 2026
• 
  Środowisko

  pulsar nadaje. sygnał 168. Mateusz Kostecki: Bezmózgi nie znaczy prosty

  Co płaskowce – pozbawione neuronów maleńkie stworzenia – mówią nam o ewolucji mózgu? Czy prostota podobnych im organizmów to tylko iluzja? Opowiada dr Mateusz Kostecki, neurobiolog pracujący obecnie w Centre for Organismal Studies na Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg. [podkast]

  Karol Jałochowski

  16 stycznia 2026
• 
  Struktura

  Chemia białego śladu

  Węglan wapnia tworzy skały i buduje muszle organizmów morskich. Skrywa historię pradawnych mórz i ma związek z powstawaniem kamienia w czajniku, na wannie i z twardością wody.

  Justyna Jońca

  1 stycznia 2026
• 
  Struktura

  Kawa z odchodów łaskuna palmowego: wiadomo już, co odpowiada za jej unikatowy smak

  Kopi luwak, znana jako civet, jest jedną z najdroższych i najbardziej ekskluzywnych kaw na świecie. Powstaje dzięki pracy najlepszego kontrolera jakości – niewielkiego azjatyckiego ssaka, który zjada najzdrowsze, najsłodsze i najokazalsze owoce kawowca, można by rzec, jakości premium.

  Katarzyna Kornicka-Garbowska

  1 stycznia 2026
• 
  Struktura

  Julia siedzi na płocie i śpiewa, Romeo buduje gniazdo. O ptakach, które łamią binarność

  Niewielkie powszechnie występujące w Ameryce Północnej ptaki dają ciekawy wgląd w kwestie dotyczące płci. [Artykuł także do słuchania]

  Donna L. Maney

  1 grudnia 2025
• 
  Struktura

  Wiemy coraz więcej

  Udało się podejrzeć krytyczny moment w rozwoju ludzkich embrionów.

  Humberto Basilio

  1 grudnia 2025
• 
  Struktura

  Królewski dar jałowej ziemi

  Trzej Królowie spieszyli, by pokłonić się Jezusowi, wioząc w darze m.in. kadzidło, czyli żywicę kadzidłowca. Pozyskuje się ją nadal metodami, które prawie nie zmieniły się od 2 tys. lat, a handel nią przynosi pokaźne zyski.

  Ewa Nieckuła

  1 grudnia 2025
• 
  Struktura

  Jak zapuścić korzenie? Potrzebne grawitacja i hormony

  Rośliny nie mają zmysłów, a jednak doskonale „wiedzą”, gdzie jest góra, a gdzie dół. Jaki mechanizm tu działa?

  Katarzyna Kornicka-Garbowska

  1 listopada 2025
• 
  Struktura

  Niebieski świat

  Błękitne kwiaty, dżinsy, farba malarska, krew. Czasem barwa zwodnicza, będąca tylko niezwykłym zjawiskiem optycznym.

  Mirosław Dworniczak

  1 listopada 2025
• 
  Struktura

  Odchudzanie dźwiękiem? Organizm mówi „tak”

  Komórki w twoich uszach nie są jedynymi, które „słuchają”: najnowsze badania wskazują, że na dźwięki mogą reagować także kluczowe komórki w całym organizmie.

  Simon Makin

  1 listopada 2025
• 
  Struktura

  Cudowna cząsteczka

  Czy nie powinniśmy mieć zawsze przy sobie buteleczki z kwasem podchlorawym?

  Jen Schwartz

  1 listopada 2025
• 
  Struktura

  Cicha woda, czyli nowy stan prostej substancji

  Cienkie warstwy wody uwięzione między dwoma gładkimi kryształami zachowują się w zupełnie inny sposób niż mogłoby się wydawać – wykazali właśnie naukowcy.

  Tomasz Roman Tarnawski

  23 października 2025
• 
  Struktura

  Cukier jednak krzepi. Energetycznie z witaminą B

  Prawdziwie „zielony” akumulator stworzyli właśnie naukowcy. Inspiracją był mechanizm działający w ludzkim ciele.

  Jolanta Iwańczuk

  20 października 2025
• 
  Człowiek

  Ołów. Element układanki śmiercionośnej dla neandertalczyków

  Toksyczny, odkładający się w kościach i niszczący układ nerwowy. Obwiniany o upadek Rzymu i plagę współczesnych zaburzeń rozwojowych. Historia naszej relacji z tym pierwiastkiem sięga dwóch milionów lat.

  Agnieszka Krzemińska

  15 października 2025
• 
  Struktura

  Nagroda Nobla 2025 z chemii: Susumu Kitagawa, Richard Robson, Omar M. Yaghi

  Królewska Szwedzka Akademia Nauk przyznała Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii w 2025 roku trzem naukowcom. Są nimi: Susumu Kitagawa, Richard Robson i Omar M. Yaghi „za opracowanie metaloorganicznych struktur ramowych”.

  Tomasz Roman Tarnawski

  8 października 2025
• 
  Struktura

  Pikantność

  Dlaczego potrawy są ostre? Czy można coś z tym zrobić? Jak profesjonalnie ocenia się pikantność?

  Mirosław Dworniczak

  1 października 2025
• 
  Struktura

  Co gorzkobiałak trzoneczkowy robił na sztucznym języku

  Nowe badanie, opublikowane w „Journal of Agricultural and Food Chemistry”, jest pierwszą analizą tego, jak receptory smaku reagują na gorzkie związki w grzybach – jedne z najbadziej gorzkich substancji znanych nauce.

  K. R. Callaway

  1 października 2025
• 
  Struktura

  Pszczoła i człowiek bywają towarzyscy albo nie. Z podobnego powodu

  Międzynarodowy zespół naukowców odkrył korzenie zachowania społecznego, które mogły przetrwać 600 mln lat osobnej ewolucji.

  Marcin Rotkiewicz

  16 września 2025
• 
  Środowisko

  Ponaciskaj słony lód, a otrzymasz więcej

  Pomysł, który zrealizowali naukowcy z Hiszpanii i Chin, dorównał wydajnością najlepszym materiałom piezoelektrycznym wykorzystywanym powszechnie m.in. w mikrofonach i głośnikach.

  Andrzej Hołdys

  15 września 2025