Pulsar patronuje: Wystawa „AI – Algorytmy Iluzji”, czyli sztuka obnażająca złudzenia cyfrowego świata w Centrum Kultury Zamek w Poznaniu

„AI – Algorytmy Iluzji” podejmuje krytyczną refleksję nad sztuczną inteligencją jako fenomenem kulturowym, społecznym i politycznym. Wystawę będzie można oglądać do 12 lipca 2026 r.

Już sam tekst kuratorski Sylwii Szykownej i Aleksandry Kosior zaciekawia tak, że nie wolno przegapić tego wydarzenia (m.in. z pracami Trevora Paglena, Cécile Babiole, Agnieszki Kurant, Anny Ridler, Przemysława Jasielskiego): „Choć systemy AI są obecnie powszechnie dostępne i szeroko wykorzystywane, nie zawsze towarzyszy temu zrozumienie, jak działają, jak powstają oraz czym właściwie są. W tym sensie sztuczna inteligencja zdaje się funkcjonować w zbiorowej wyobraźni niczym kapelusz iluzjonisty. Do nieprzeniknionego czarnego cylindra – aplikacji lub programu – wrzucamy kilka składników: komend, promptów, by po chwili ujrzeć całkiem realnego „białego królika” lub odpowiedź na skrywane nawet przed bliskimi pytanie. Dlatego właśnie mówimy o „czarnej skrzynce technologii” – nieprzejrzystej dla ludzkiego wzroku i poznania. Tymczasem za uwodzącą nasze zmysły iluzją skrywają się mniej lub bardziej skomplikowane instrukcje – algorytmy. Na wystawie „AI – Algorytmy Iluzji”, pragniemy zajrzeć do wnętrza tej skrzynki i obnażyć iluzje cyfrowego świata za pomocą sztuki współczesnej. Chcemy skłonić do przemyślenia społecznych, politycznych, ekonomicznych oraz środowiskowych kontekstów wprowadzania AI do najróżniejszych obszarów naszego życia: edukacji, biznesu, pracy, w końcu i samej sztuki. Tytułowe iluzje rozumiemy jako mniej lub bardziej ukryte działanie technologii oraz narosłe wokół niej narracje, produkowane przez przemysł i nadzorowane przez władze”.

Na wystawie znajdą się obiekty artystów i artystek tworzących w nurcie sztuki współczesnej i nowych mediów. Nie zobaczymy tu jednak generatywnych obrazów tworzonych przez algorytmy sztucznej inteligencji. Zmierzymy się z pracami podejmującymi temat AI, pokazującymi, że sztuczna inteligencja nie jest bytem abstrakcyjnym. To realna, materialna infrastruktura: centra danych, podmorskie kable, wydobywane minerały, energia oraz ludzka praca.

Co obejrzymy? Instalacje, prace wideo, projekty badawcze oraz wizualizacje danych. Artyści i artystki przeanalizują nie tylko to, „co widzą” algorytmy, lecz także to, w jaki sposób powstają zbiory treningowe oraz jakie relacje władzy wpisane są w procesy klasyfikacji i predykcji. Szczególne miejsce zajmują tutaj „kapsuły czasu” ‒ archiwalne materiały i dokumenty zestawione ze współczesnymi pracami, ukazujące historyczną ciągłość technologicznych wyobrażeń.

W Centrum Kultury Zamek znalazły się m.in. „Ludzkie komputery” kolektywu Rybn.org, opowiadające o relacji człowieka z komputerem w formie gry sięgającej do historii automatu szachowego zwanego „Mechanicznym Turkiem”. Ale też np. „Pętle krosna” Cécile Babiole, praca łącząca kodowanie komputerowe z tkaniem pojmowanym jako proces algorytmiczny, której tłem będzie przemilczana praca kobiet – zarówno tkaczek i „żywych komputerów”, czyli kobiet stojących za rozwojem programowania.

Istotna w zaproponowanej narracji o AI z pewnością będzie monumentalna praca „Calculating Empires. A Geneology of Power and Technology” autorstwa badaczki Kate Crawford i Vladana Jolera, prezentowana po raz pierwszy w 2024 roku na Biennale Architektury w Wenecji.

Całość wystawy „AI – Algorytmy Iluzji” ma być propozycją do namysłu nad tym, co pozostaje niewidoczne: nad społecznym i materialnym zapleczem algorytmów, nad relacjami władzy, które je kształtują, oraz nad odpowiedzialnością użytkowników i użytkowniczek, jak też instytucji.

Ponadto przez cały czas trwania wystawy towarzyszyć jej będą wydarzenia pozwalające na pogłębienie wątków poruszanych na ekspozycji: spotkania z artystami i artystkami, zwiedzania adresowane do różnych grup odbiorców i odbiorczyń, oprowadzania kuratorskie i warsztaty. W Holu Wielkim CK Zamek będzie można oglądać również wystawę towarzyszącą pt. „Retro-Elektro. Uniwersum Lema według Mroza” (od 31 marca do 31 maja 2026 r.).

Organizatorzy pochylili się także nad kwestią środowiskowych kosztów rozwoju AI, etyką automatyzacji oraz wpływem technologii np. na rynek pracy.

„AI – Algorytmy Iluzji” – wydarzenia towarzyszące

MARZEC

21.03.2026, godz. 17 | Jeśli maszyny też potrafią tworzyć, co czyni nas ludzi tak wyjątkowymi? ‒ artist talk z Joanną Żylińską, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’

24.03.2026, godz. 18 | „Kubek na tsunami” – spotkanie autorskie z Justyną Bargielską, prowadzenie: Piotr Śliwiński, Sala pod Zegarem / bilety: 7 zł / czas trwania: 90’ / wiek: 16+

31.03.2026, godz. 11 | Zwiedzanie wystawy dla seniorów (-ek), Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

31.03‒31.05.2026 | Retro-Elektro. Uniwersum Lema według Mroza – wystawa towarzysząca projektowi „AI ‒Algorytmy Iluzji”, Hol Wielki / wstęp wolny

KWIECIEŃ

09.04.2026, godz. 18 | Wizyta studyjna w serwerowni Beyond.pl (obowiązują zapisy na platformie Beyond.pl)

15.04.2026, godz. 18 | Zwiedzanie wystawy z Sylwią Szykowną, kuratorką wystawy, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 10+

16.04.2026, godz. 18 | Warsztat + zwiedzanie serwerowni PCSS – Poznańskiego Centrum Superkomputerowo-Sieciowego (obowiązują zapisy: zwiedzanie@ckzamek.pl)

19.04.2026, godz. 12 | Rodzinne zwiedzanie wystawy z warsztatem, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 7-12 lat

23.04.2026, godz. 18 | „Między gestem a generowaniem – sztuka w dobie AI” – debata, prowadzenie: dr Sylwia Szykowna, goście i gościnie: prof. Anna Nacher, prof. Ewa Wójtowicz, Paweł Janicki, Sala pod Zegarem / wstęp wolny

24.04.2026, godz. 20 | PODCASTEX przedstawia: „Matrix”, reż. Lilly Wachowski, Lana Wachowski, USA, Australia 1999, 136'. Nagranie odcinka na żywo z publicznością, Sala Wielka / bilety: 40 zł (n), 35 zł (u), 30 zł (z Kartą Kinomana)

28.04.2026, godz. 11 | Zwiedzanie wystawy dla seniorów(-ek), Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

31.03‒31.05.2026 | Retro-Elektro. Uniwersum Lema według Mroza – wystawa towarzysząca projektowi „AI ‒ Algorytmy Iluzji”, Hol Wielki / wstęp wolny

MAJ

06.05.2026, godz. 18 | Zwiedzanie wystawy z Sylwią Szykowną, kuratorką wystawy, tłumaczenie PJM – Aleksandra Włodarczak, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 10+

07.05.2026, godz. 18 | „Pierwiastki ziem rzadkich i metale rzadkie: minerały, skały, pozyskiwanie” prowadzenie: Agata Duczmal-Czernikiewicz z Muzeum Ziemi WNGiG UAM, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

08.05.2026, godz. 17 | „Narracje zaangażowane. Jak algorytmy gier cyfrowych kształtują nasze postawy?” prowadzenie: dr Marcin Pigulak, Centrum Szyfrów ENIGMA / wstęp wolny

09.05.2026, godz. 14 | Wielozmysłowe zwiedzanie wystawy, prowadzenie: Adrianna Lau z Fundacji Wielozmysły, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 12+

12.05.2026, godz. 11 | Zwiedzanie wystawy dla seniorów(-ek), Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

16.05.2026, godz. 18-24 | NOC MUZEÓW 2026, projekcja animacji: Prix Ars Electronica, prelekcje: dr Katarzyny Nowaczyk-Basińskiej, dr Magdaleny Morze, dra Bartosza Naskręckiego, Sala Wielka / wstęp wolny

17.05.2026, godz. 17 | „Ex Machina", reż. Alex Garland, Wielka Brytania, USA 2014, 148’ + prelekcja oraz dyskusja po seansie prowadzona przez dr. Filipa Białego, Kino Pałacowe, Sala 1 / bilety: 25 zł (n), 23 zł (u), 20 zł (z Kartą Kinomana)

19.05.2026, godz. 18 | „Ze sobą” ‒ warsztat z dbania o dobrostan w świecie cyfrowym, prowadzenie: Weronika Cegielska, Sala pod Zegarem / bilety: 7 zł / czas trwania: 120’ / wiek: 14+

20.05.2026, godz. 18 | Zwiedzanie wystawy po angielsku, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

24.05.2026, godz. 12 | Rodzinne zwiedzanie wystawy z warsztatem, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

29.05.2026, godz. 11 | Zwiedzanie wystawy z audiodeskrypcją, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

31.03‒31.05.2026 | Retro-Elektro. Uniwersum Lema według Mroza – wystawa towarzysząca projektowi „AI ‒Algorytmy Iluzji”, Hol Wielki / wstęp wolny

CZERWIEC

02.06.2026, godz. 18 | „Ze sobą” ‒ warsztat z dbania o dobrostan w świecie cyfrowym, prowadzenie: Weronika Cegielska, Sala pod Zegarem / bilety: 7 zł / czas trwania: 120’ / 14+

09.06.2026, godz. 11 | Zwiedzanie wystawy dla seniorów(-ek), Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

10.06.2026, godz. 18 | Sztuczna nie-inteligencja? ‒ artist talk z Przemkiem Jasielskim, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

12.06.2026, godz. 17 | „Człowiek w świecie gier. Fakty, mity i dobre praktyki”, prowadzenie: dr Joanna Pigulak, Centrum Szyfrów ENIGMA / wstęp wolny

17.06.2026, godz. 17 | Zwiedzanie wystawy z Aleksandrą Kosior, kuratorką ekspozycji, tłumaczenie PJM – Aleksandra Włodarczak, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 10+

20.06.2026, godz. 12 | Doczucie wystawy (PJM) – zwiedzanie z Joanną Huczyńską, głuchą edukatorką, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14

21.06.2026, godz. 12 | Rodzinne zwiedzanie wystawy z warsztatem, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 7-12

25.06.2026, godz. 17 | „Cyfrowe Bullerbyn, czyli technologie, które nie przeszkadzają edukacji” – debata prowadzenie – Aleksandra Kosior, goście i gościnie: Renata Borowiak, Paweł Czerwony, prof. Michał Klichowski, UAM, Sala pod Zegarem / wstęp wolny / wiek 14+

26.06.2026, godz. 21 | Nocne zwiedzanie wystawy, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

LIPIEC

05.07.2026, godz. 12 | Rodzinne zwiedzanie wystawy z warsztatem, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 7-12

07.07.2026, godz. 11 | Zwiedzanie wystawy dla seniorów(-ek), Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

08.07.2026, godz. 17 | Zwiedzanie wystawy z Aleksandrą Kosior, kuratorką ekspozycji, Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 10+