Pulsar patronuje: Złożoność, czyli szerokie przestrzenie nauki i sztuki na Copernicus Festival

Co roku festiwal odbywa się pod konkretnym hasłem. W poprzednich edycjach motywami przewodnimi były: „Rewolucje”, „Geniusz”, „Piękno”, „Emocje”, „Przypadek”, „Język”, „Czas”, „Wyobraźnia”, „Informacja”, „Kosmos”, „Maszyna”. Tegoroczną edycję zaplanowano zaś pod hasłem „Złożoność”. Edukacyjna podróż przez sztuczną inteligencję, tajemnice początków Wszechświata, język małp czy DNA naszych praprzodków – pozwoli uczestnikom lepiej zrozumieć otaczającą nas rzeczywistość, nie tylko to w jaki sposób odkrycia i teorie naukowe wpływają na współczesny obraz świata, ale też to co inspiruje filozofów, myślicieli czy twórców kultury.

Copernicus Festival to jeden z najważniejszych w Polsce festiwali popularyzujących naukę. Program wydarzenia tworzą wykłady, debaty, warsztaty, pokazy filmowe i spotkania, a jego ideą jest pokazanie, jak nauka przenika się z kulturą i wpływa na to, w jaki sposób rozumiemy rzeczywistość. Uczestnictwo w festiwalu jest bezpłatne. Pulsar – portal popularnonaukowy jest patronem całości wydarzenia.

W programie głównym 19 maja (Oblicza złożoności) głównymi obszarami będą archeologia, klimat, nowotwory, kryptografia w crypto, 20 maja (Układy liniowe i nieliniowe) – fale grawitacyjne, Wszechświat i kosmos, 21 maja (Informacja i porządek) – prawdopodobieństwo, ekonomia złożoności, technologie przyszłości czy sztuczna inteligencja.

Następne dwa dni to kolejne przestrzenie badawcze. 22 maja (Życie) uczestnicy przybliżą sobie biologię tropików, genetykę, pojęcie życia, architekturę genów i biologię komórki, a 23 maja (Umysł i świadomość) sięgną ku filozofii i badaniom mózgu, dowiedzą się, czym jest neuroscience i świadomość (także czy AI może ją mieć) oraz poznają tajniki proporcjonalnego budżetu obywatelskiego.

A ostatniego dnia festiwalu, 24 maja (Życie w społeczeństwie) – tematami będą mamuty, przodkowie, kryzys relacji, różnorodność językowa oraz nowa historia Homo sapiens.

Wśród najważniejszych gości są:

David C. Krakauer: Złożone pojęcie złożoności

Krakauer to jeden z czołowych biologów ewolucyjnych, wyróżniony m.in. na liście „50 ludzi, którzy zmienią świat”, prezes Santa Fe Institute – instytutu, który stał się synonimem nowoczesnego podejścia do zrozumienia złożoności w przyrodzie i społeczeństwie. W Santa Fe Institute powstały fundamenty nowoczesnych teorii o ewolucji, strukturze społeczeństw oraz inteligencji, zarówno tej białkowej jak i sztucznej.

Jego badania koncentrują się na fundamentalnej naturze materii zdolnej do rozwiązywania problemów, w odróżnieniu od zwykłej, nieożywionej materii we Wszechświecie. Obejmują one zagadnienia od powstania życia po ewolucję inteligencji i głupoty na Ziemi, w tym procesy „egzosomatyzacji” (exbodiment), dzięki którym inteligencja jest wzmacniana i przenoszona na zewnątrz przy użyciu języków i artefaktów.

Badania te obejmują m.in. analizę ewolucji mechanizmów komórkowych, językowych, społecznych i kulturowych, które wspierają komunikację, pamięć oraz szeroki wachlarz systemów przetwarzania informacji. Krakauer interesuje się również historią złożoności oraz tym, w jaki sposób gry językowe, systemy reguł i paradygmaty pomagają nam rozumieć systemy wiedzy.

John Hawks: Nowa historia Homo sapiens

Hawks to paleoantropolog i ekspert w dziedzinie ewolucji człowieka z University of Wisconsin-Madison. Współpracował przy jednym z najgłośniejszych odkryć paleoantropologii ostatnich lat – odnalezieniu szczątków nowego gatunku człowieka, Homo naledi, w Republice Południowej Afryki.

Badania Hawksa obejmują siedem milionów lat historii człowieka. Jego praca w dziedzinie genetyki człowieka pomogła odkryć przyspieszenie tempa ewolucji genetycznej, jakie zaszło wraz z rozwojem rolnictwa. Był jednym z pierwszych, którzy wykazali, w jaki sposób geny starożytnych grup, takich jak choćby neandertalczycy, mogły wpłynąć na losy współczesnych ludzi. Przez ostatnie piętnaście lat współpracował z naukowcami i odkrywcami w Republice Południowej Afryki, co zaowocowało odkryciem nowych skamieniałości krewnych człowieka. Hawks prowadził badania terenowe w Afryce, Azji i Europie, łącząc dowody szkieletowe z kopalin z nowymi informacjami genetycznymi, odkrywając systematycznie, jak ewoluował człowiek.

Anil Seth: Czym jest świadomość i czy Sztuczna Inteligencja może ją mieć?

Seth to neurobiolog i pisarz, profesor neuronauki na University of Sussex i dyrektor Centrum Nauk o Świadomości. Proponuje jedną z najbardziej intrygujących współczesnych teorii świadomości: według niego rzeczywistość, którą postrzegamy, jest zbudowana z predykcji… naszego mózgu. Anil Seth twierdzi, że mózg nie tyle odbiera świat zewnętrzny, ale go nieustannie przewiduje i konstruuje, interpretując sygnały zmysłowe w oparciu o wcześniejsze oczekiwania. To dlatego kolory, kształty czy nawet poczucie bycia „sobą” nie są obiektywnymi właściwościami świata, lecz wytworem naszych procesów neuronalnych.

Otrzymał liczne wyróżnienia, w tym: Nagrodę im. Michaela Faradaya przyznawaną przez Royal Society w 2023 roku, Medal Humanist Association Rationalist Press w 2025 roku oraz Nagrodę Berggruena za Esej w 2025 roku. Magazyn „Prospect” umieścił go na liście 25 najwybitniejszych myślicieli świata w 2024 roku.

Ponadto wśród gości będą także m.in. kosmolożka Hiranya Peiris, badająca promieniowanie tła będące śladem po najwcześniejszych chwilach istnienia Wszechświata; Ewa Paluch badająca kształt i deformacje komórek czy Piotr Sankowski, jeden z najwybitniejszych polskich informatyków i badaczy sztucznej inteligencji.