Siedem technologii, o których w tym roku może być głośno
1
Jednym z najbardziej palących wyzwań współczesnej medycyny pozostaje brak narządów do przeszczepów. Tylko w USA codziennie umiera kilkanaście osób oczekujących na transplantację. Rzeczywista skala problemu może być jednak znacznie większa, gdyż wielu pacjentów z terminalną niewydolnością narządów w ogóle nie trafia na listy oczekujących. Nadzieją są więc ksenotransplantacje, czyli zastępowanie uszkodzonych ludzkich tkanek ich odpowiednikami pobranymi od zwierząt. Problem w tym, że układ odpornościowy mocno je atakuje – np. komórki świń pokryte są oligosacharydem, który u ludzi wywołuje gwałtowne odrzucenie przeszczepu. Przełom w tej kwestii przyniosło precyzyjne edytowanie genomu metodą CRISPR-Cas9, pozwalające na eliminację antygenów wywołujących reakcję immunologiczną. W 2024 r. lekarze z Massachusetts General Hospital przeprowadzili pierwszy przeszczep nerki od tak zmodyfikowanej świni żywemu pacjentowi, który przeżył po operacji 52 dni. Kolejne próby, prowadzone w USA i Chinach, pozwoliły biorcom na funkcjonowanie bez dializ przez ponad 8 miesięcy. Widać więc ogromne szanse na stworzenie zwierzęcych narządów „niewidzialnych” dla ludzkiego układu odpornościowego.
2
Równie dynamiczny postęp obserwujemy w dziedzinie meteorologii wspieranej sztuczną inteligencją. W październiku 2025 r. model AI od Google DeepMind z wyprzedzeniem ostrzegł o zagrożeniu ze strony huraganu Melissa, trafnie przewidując jego ewolucję do kategorii piątej, podczas gdy tradycyjne metody prognozowania zawiodły. Ponadto klasyczne modele numeryczne wymagają milionów linii kodu i superkomputerów, a nowoczesne algorytmy AI można uruchomić nawet na biurowym komputerze. Co więcej, np. Aurora od Microsoft Research pozwala na precyzyjne przewidywanie zjawisk wykraczających poza standardowe prognozy, np. trajektorii cyklonów czy trendów jakości powietrza. Z kolei SamudrACE potrafi symulować zachowania atmosfery i oceanów na przestrzeni tysiąclecia.
3
Gwałtowny rozwój sztucznej inteligencji napędza popyt na energię elektryczną, co stwarza szansę dla energetyki jądrowej. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) przewiduje, że zapotrzebowanie centrów danych na prąd może rosnąć nawet o 15 proc. rocznie do 2030 r. Dlatego szczególne nadzieje wiąże się z małymi reaktorami modułowymi (SMR) o mocy do 500 megawatów oraz z tzw. reaktorami ciekłosolnymi (MSR) – technologią, w której płynna postać paliwa jądrowego pozwala na jego znacznie efektywniejsze wykorzystanie oraz redukcję odpadów radioaktywnych. Równolegle fuzja jądrowa zbliża się do etapu komercyjnej realizacji. W 2022 r. w National Ignition Facility w Kalifornii pierwszy raz uzyskano dodatni bilans energetyczny, a rok później europejski Joint European Torus ustanowił rekord produkcji energii z tego typu technologii. Warto też zauważyć, że w jej doskonaleniu wykorzystuje się specjalne modele AI.
4
W bieżącym roku można się spodziewać dalszego postępu w tworzeniu dokładnych map połączeń komórek w mózgach ssaków. Dotychczasowym „złotym standardem” była mikroskopia elektronowa – jest ona jednak kosztowna i powolna. Alternatywą staje się mikroskopia optyczna wsparta nowatorskimi technikami, takimi jak LICONN. Metoda ta polega na chemicznym uwięzieniu tkanki nerwowej w hydrożelu, który następnie pęcznieje, powiększając próbkę i czyniąc ją przezroczystą, co umożliwia wizualizację detali za pomocą standardowych mikroskopów. Firma E11 Bio proponuje z kolei podejście oparte na genetycznym „znakowaniu” neuronów, dzięki czemu każda komórka wyświetli unikatowy białkowy „kod kreskowy”, co ma umożliwić zmapowanie całego mózgu myszy.
Sięgnij do źródeł
Badania naukowe: Seven technologies to watch in 2026
5
Rok 2026 to także czas eksploracji odległego kosmosu i głębin oceanów. Obserwatorium im. Very C. Rubin w chilijskich Andach, dysponujące kamerą o rozdzielczości 3,2 gigapiksela, rozpocznie wkrótce tworzenie katalogu ciał niebieskich, który ma objąć ok. 20 mld galaktyk. Z kolei chiński batyskaf Fendouzhe będzie badał żywe organizmy oceaniczne na głębokościach przekraczających 6 km, czyli w ich naturalnym środowisku, zamiast analizowania martwych okazów.
6
Na froncie biotechnologicznym może sporo się dziać wokół technologii mRNA, która w formie szczepionek przeciw Covid-19 uratowała życie ok. 2,5 mln ludzi. Teraz wkracza ona w fazę zaawansowanych terapii onkologicznych. Badania wskazują, że spersonalizowane szczepionki mRNA mogą wydłużać czas przeżycia u pacjentów z rakiem trzustki. Co więcej, naukowcy zaobserwowali intrygującą synergię: pacjenci onkologiczni, którzy otrzymali szczepionki mRNA przeciw Covid-19, żyli niemal dwukrotnie dłużej po rozpoczęciu immunoterapii (wyjaśnienie, dlaczego tak się dzieje, wymaga dalszych badań). Rozwijane są także metody przeprogramowywania komórek odpornościowych bezpośrednio wewnątrz organizmu. Dzięki temu mogłyby one precyzyjnie namierzać i niszczyć źródło choroby (np. nowotwór) bez konieczności pobierania i przeszczepiania szpiku.
7
Listę „Nature” zamykają komputery kwantowe, które wydają się wychodzić z fazy laboratoryjnych ciekawostek. Ich największą zmorą była do tej pory podatność na błędy. O ile w zwykłym komputerze łatwo je naprawić poprzez ponowne skopiowanie danych, to w świecie kwantowym jest to niemożliwe, gdyż każda próba odczytu niszczy informację. Badacze notują tu jednak spektakularne postępy, wydłużając „życie” kubitów (kwantowych bitów) do ponad 1,6 milisekundy. Dla maszyn to czas wystarczający na przeprowadzenie stabilnych obliczeń.