Książka Agnieszki Krzemińskiej najważniejsza w 2025 roku

„W tej książce chciałam nie tylko opowiedzieć o tym, co nowego wiemy o pradziejach, ale też pokazać, że nasza wiedza jest procesem pełnym napięć, niepewności, rewizji. Chciałam też oddać sprawczość tym, których przez wieki pozbawiano głosu: kobietom, dzieciom, starcom, ludziom z niepełnosprawnościami, a także wszystkim bezimiennym przodkom, których ślady działania i istnienia dziś próbujemy zrozumieć. Może i nie stworzyli cywilizacji w naszym rozumieniu, ale mieli coś, czego nam dziś często brakuje – głębokie zakorzenienie w świecie, rytmie życia, relacjach wspólnotowych. Na pewno nie byli prości” – pisała Agnieszka.

„Homo (nie tylko) sapiens. Inna opowieść o naszych przodkach” (Wydawnictwo Literackie) doceniono za odważne zerwanie z uproszczoną, linearną narracją o „postępie” i konsekwentne pokazanie pradziejów jako historii wyborów, napięć i alternatywnych ścieżek rozwoju. To popularyzacja, która nie upraszcza problemów, lecz uczy krytycznego myślenia o przeszłości i jej konsekwencjach.

Poprzednia książka Agnieszki – „Grody, garnki i uczeni. O archeologicznych tajemnicach ciem polskich” – otrzymała ten tytuł w 2022 r.

Nominowane w tej kategorii byli także:

„Ruś wikingów. Skandynawowie we wczesnośredniowiecznej europie wschodniej” (Władysław Duczko, wydanie II, rozszerzone). W najnowszym, poprawionym i uzupełnionym, pośmiertnym wydaniu książki autor analizuje początki państwowości na ziemiach Europy Wschodniej z perspektywy archeologicznej, wskazując – na podstawie materiału kulturowego – udział Skandynawów w formowaniu się wczesnośredniowiecznej Rusi. Publikacja prezentuje bogaty zestaw znalezisk archeologicznych z terytoriów od Nowogrodu i Moskwy po Ruś Kijowską, porównując je ze znaleziskami ze Skandynawii – co czyni ją jedną z kluczowych prac dla zrozumienia procesu migracji i kształtowania się tamtejszych społeczności. Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego

„Chrześcijanie pierwszych wieków. Tom I: wierni, biskupi, eremici” (Robert Wiśniewski). Książka przedstawia początki chrześcijaństwa – losy pierwszych wyznawców, kształtowanie się struktury kościelnej, rozwój kleru, ruchu monastycznego, kultu świętych i relikwii. Autor opisuje, w co wierzyli pierwsi chrześcijanie, dlaczego chrześcijaństwo rozprzestrzeniło się poza Palestynę i jak religia ta przyciągała osoby różnych warstw społecznych – także członków elit. Praca nie koncentruje się na instytucji jako organizacji, lecz na ludziach – ich motywacjach, doświadczeniach i duchowości. Książka dostępna w formie drukowanej, e-booka oraz audiobooka. Wydawnictwo RN.

„Odyseusz. Biografia nieautoryzowana” (Tomasz Mojsik). Książka stanowi próbę przedstawienia życia legendarnego bohatera Odyseusz w formie „biografii” – choć nie jest postacią historyczną, autor zbiera i analizuje różne wersje mitu, by ukazać możliwie pełen obraz jego losów. Publikacja obejmuje takie tematy jak pochodzenie Odyseusza, jego udział w wojnie trojańskiej, powrót do domu, relacje rodzinne oraz mniej znane wątki legend – co czyni ją atrakcyjną zarówno dla miłośników mitologii, jak i dla czytelników zainteresowanych kulturą antyczną. Książka należy do serii „Bohaterowie o tysiącu twarzy” wydawanej przez Wydawnictwo Homini.

„Wierzenia dawnych słowian. Od mitu do obrzędu” (Kamil Kajkowski). Książka prezentuje kompleksowy przegląd wierzeń, obrzędów i rytuałów dawnych Słowian na podstawie badań archeologicznych i źródeł pisanych. Rekonstruuje świat, w którym sacrum i profanum przenikały się na co dzień, analizując m.in. znaczenie depozytów zakładzinowych, praktyki pogrzebowe, kult przodków, symbolikę religijną i transformację wierzeń w okresie chrystianizacji. Wierzenia dawnych Słowian to także refleksja nad tym, jak pamięć o pogańskim dziedzictwie była reinterpretowana i przekazywana przez chrześcijańskich już kronikarzy. Wydawnictwo Replika.

„Kroniki odkrywców” (Łukasz Orlicki, Krzysztof Krzyżanowski). Autorzy, uczestnicy kilkuset projektów eksploracyjnych i badawczych, przedstawiają dziesięć najciekawszych akcji poszukiwawczych – od krypt krzyżackich przez zatopione kopalnie po legendy Złotego Pociągu. Książka usytuowana jest na styku archeologii, historii i eksploracji – łączy opowieści reporterskie z opisem technik poszukiwawczych. Dzięki gawędziarskiemu stylowi i doświadczeniu autorów stanowi nieformalny przewodnik po mniej znanych aspektach poszukiwań dziedzictwa. Oficyna Wydawnicza ATUT.

Laureatów wszystkich kategorii poznacie tutaj.