Zagadka asymetryczności Księżyca rozwiązana

|Z ostatniej chwili

W przyrodzie kolor wściekle żółty bywa stosowany ku przestrodze (patrz: liściołaz żółty) czy jako kamuflaż (patrz: modliszka storczykowa). W Pulsarze natomiast – to sygnał końca embarga, które prestiżowe czasopisma naukowe nakładają na publikowane przez badaczy artykuły. Tekst z żółtym oznaczeniem dotyczy więc doniesienia, które zostało upublicznione dosłownie przed chwilą.

Jedna jest bardziej sucha, druga – bardziej wilgotna. Jedna ma powierzchnię usianą niezliczonymi kraterami, za to brakuje na niej wulkanicznych równin, zwanych „morzami” ze względu na ciemniejszą barwę, tak charakterystycznych dla drugiej strony. Wnętrze jednej (dokładnie – jej płaszcz) jest chłodniejsze od wnętrza drugiej o 100-200°C. Różnice dotyczą też grubości księżycowej skorupy, właściwości magnetycznych globu oraz jego składu chemicznego. Stwierdzenie, że Srebrny Glob został sklejony z dwóch połówek, byłoby zbyt śmiałe, bo wciąż mamy do czynienia z obiektem zbudowanym z tych samych warstw: jądra, płaszcza i skorupy, niemniej kolejne analizy danych zebranych przez sondy księżycowe wskazują na wyraźną asymetrię pomiędzy połówkami.

Skąd się ona wzięła? Odpowiedzi udzielają w najnowszym „PNAS” chińscy badacze, którzy dysponują bezcennym materiałem badawczym – blisko 2 kg skał dostarczonych przez sondę Chang'e-6, która w połowie 2024 r. wylądowała po niewidocznej stronie Księżyca w olbrzymim basenie impaktowym Biegun Południowy-Aitken. Jest to olbrzymia dziura o głębokości ponad 10 km i średnicy około 2500 km powstała w wyniku uderzenia wielkiego meteorytu. Od dawna spekuluje się, że to właśnie ów intruz nie tylko oszpecił naszego jedynego naturalnego satelitę, ale też trwale zaburzył jego wnętrze. W październiku 2025 r. międzynarodowa grupa badaczy oszacowała na łamach „Nature Astronomy”, że meteoryt mógł mieć średnicę około 200 km (dla porównania: meteoryt Chicxulub, który zakończył na Ziemi erę dinozaurów, miał średnicę 10-12 km) i staranował Księżyc przed 4,33 mld lat, gdy ten był jeszcze bardzo młody.

Czy jednak współczesna asymetria Księżyca może być konsekwencją ciosu zadanego ponad 4 mld lat temu? Brakowało na to mocnych argumentów. Chińscy naukowcy – część z nich wzięła udział we wspomnianym październikowym badaniu – uznali, że zdobędą dowód, porównując proporcje izotopów żelaza i potasu w skałach z obu stron Księżyca. Do dyspozycji mieli próbki z misji Chang'e-6 oraz wyniki wcześniejszych analiz próbek przywiezionych przez misje Apollo i sondę Chang'e-5. Analizy wykazały, że niewidoczna strona Księżyca zawiera wyraźnie więcej cięższych izotopów obu pierwiastków.

Według autorów badań – zespołem kierował Heng-Ci Tian, geochemik z Chińskiej Akademii Nauk – jedyną przyczyną tej dysproporcji może być kolizja z gigantycznym meteorytem, która doprowadziła do powstania basenu Biegun Południowy-Aitken. Srebrny Glob przetrwał uderzenie, ale nie był już taki jak wcześniej.

Dziękujemy, że jesteś z nami. To jest pierwsza wzmianka na ten temat. Pulsar dostarcza najciekawsze informacje naukowe i przybliża najnowsze badania naukowe. Jeśli korzystasz z publikowanych przez Pulsar materiałów, prosimy o powołanie się na nasz portal. Źródło: www.projektpulsar.pl.