Reklama
Człowiek
W późnej epoce brązu nie było wielkich migracji. Wędrowały za to idee
Kremacja skutecznie niszczy DNA. Dlatego najnowsze badania są tak ważne – naukowcy sięgnęli po rzadkie pochówki szkieletowe z Niemiec, Czech i Polski i połączyli genetykę, analizę izotopów strontu i tlenu oraz osteoarcheologię. Przebadano genomy 75 osób.
Agnieszka Krzemińska
2 marca 2026
Człowiek
Spór o pochodzenie Słowian
„Historię trzeba napisać na nowo”, „A jednak migracja”, „Badacze rozwikłali trudną zagadkę” – takie nagłówki pojawiają się w mediach. Tymczasem „sensacyjne” badania wyjaśniające pochodzenie Słowian jedynie odświeżyły toczony od XIX w. spór.
Agnieszka Krzemińska
1 marca 2026
Wiedza i Życie z dnia 1 marca 2026
Spór o pochodzenie Słowian
Człowiek
Średniowieczny test ciążowy
Jakie były w tym czasie metody określania płodności, rozpoznawania ciąży i ustalania płci dziecka?
Anna Głusiuk
1 marca 2026
Wiedza i Życie z dnia 1 marca 2026
Średniowieczny test ciążowy
Człowiek
Wpływ muzyki na umysł i ciało
Gęsia skórka, zwężone źrenice, spowolnione tętno. Muzyka to nie tylko doznania artystyczne. Naukowcy uważnie to analizują.
Marta Alicja Trzeciak
1 marca 2026
Wiedza i Życie z dnia 1 marca 2026
Wpływ muzyki na umysł i ciało
Człowiek
29 teorii świadomości
Teoretycy zaproponowali wiele wyjaśnień świadomości. Są zaskakująco zróżnicowane – różnią się celami, punktami wyjścia, a nawet samą definicją świadomości. Aby je porównać, badacze przeanalizowali artykuły proponujące teoretyczne modele świadomości, opublikowane w latach 2007–2017 w języku angielskim lub włoskim.
Allison Parshall, Jen Christiansen
1 marca 2026
Scientific American z dnia 1 marca 2026
29 teorii świadomości
Człowiek
Czy chatboty nie szkodzą nastolatkom?
Dzieci pragną akceptacji. Relacja z chatbotami może ją zapewnić, jednak nie w pełni.
Elizabeth Englander
1 marca 2026
Scientific American z dnia 1 marca 2026
Czy chatboty nie szkodzą nastolatkom?
Reklama
Człowiek
Najtrudniejszy problem
Podważane teorie. Oskarżenia o uprawianie pseudonauki. Maszyny, które twierdzą, że są świadome. Dziedzina badań nad świadomością może stanąć na progu rewolucji – albo po raz kolejny zostać zepchnięta na margines.
Allison Parshall
1 marca 2026
Scientific American z dnia 1 marca 2026
Najtrudniejszy problem
Człowiek
Potęga chłonki
Nasz układ limfatyczny pozostawał zawsze w cieniu układu krwionośnego. Ale dziś nauka odkrywa go na nowo, pokazując, że bez tej niewidzialnej sieci nie moglibyśmy przetrwać.
Paweł Walewski
1 marca 2026
Wiedza i Życie z dnia 1 marca 2026
Potęga chłonki
Człowiek
Cud czy wielkie oszustwo?
Od wielu dekad niektórzy naukowcy próbują uwiarygadniać legendę Całunu Turyńskiego, inni chcą poznać jego prawdziwą historię. Ostatnio jedni i drudzy wykorzystują w tym celu sztuczną inteligencję.
Marcin Rotkiewicz
1 marca 2026
Wiedza i Życie z dnia 1 marca 2026
Cud czy wielkie oszustwo?
Człowiek
Człowiek nie jest ani zaprogramowanym monogamistą, ani urodzonym poligamistą. Jest elastyczny strategicznie
Nauka nie rozstrzyga sporów moralnych. Zamiast tego dostarcza narzędzi do bardziej realistycznego myślenia o relacjach. Bez idealizacji, ale też bez sensacji. [Artykuł także do słuchania]
Kamil Nadolski
1 marca 2026
Wiedza i Życie z dnia 1 marca 2026
Ewolucja wierności
Człowiek
Status społeczny i płeć: mężczyznom trudniej wybacza się biedę
Wysokie dochody i wykształcenie silniej poprawiają wizerunek kobiet. Niski status społeczny i brak pracy znacznie bardziej szkodzą mężczyznom. Zwłaszcza w państwach o konserwatywnym podejściu do ról płciowych.
Marcin Rotkiewicz
27 lutego 2026
Człowiek
Kobiety Homo sapiens sapiens ulegały urokowi neandertalczyków. Ich romanse zmieniły genom
Naukowcy od lat głowili się nad tym, dlaczego w DNA na determinującym płeć chromosomie X neandertalskich genów jest jak na lekarstwo. Tłumaczono to na dwa sposoby: albo hybrydy z neandertalskim chromosomem X były mniej płodne i natura je eliminowała, albo od początku dochodziło do specyficznych krzyżówek. Z najnowszych analiz wynika, że właściwa jest druga wersja.
Agnieszka Krzemińska
26 lutego 2026
Reklama
Człowiek
Łowcy-zbieracze epoki lodowej mieli sposób na kodowanie informacji. Podobny do tego z Mezopotamii
Pytanie o to, kiedy zaczęliśmy zapisywać myśli, zadawane jest od dawna. Nowe badania opublikowane w PNAS sugerują, że historia pisma może zaczynać się w paleolicie, ponad 40 tys. lat temu. A może i jeszcze dawniej.
Agnieszka Krzemińska
24 lutego 2026
Człowiek
Od Narcyza pochylonego nad taflą jeziora po selfie. Jak obraz przejmował władzę nad naszymi wyobrażeniami o samych sobie
Smartfon – technicznie będący hybrydą lustra, kina i widowni – stał się najdoskonalszym jak dotąd lustrem w dziejach. Nie tylko wyraźnym, ale też umożliwiającym natychmiastową korektę dzięki filtrom i upiększającym aplikacjom. W długiej historii zwierciadła to kolejny punkt zwrotny. [Artykuł także do słuchania]
Agnieszka Krzemińska
24 lutego 2026
Polityka z dnia 24 lutego 2026
Po drugiej stronie lustra
Człowiek
Ludzie z Ałtaju 2,5 tysiąca lat temu mieli swoich chirurgów szczękowych
W scytyjskim świecie można było przeżyć poważne uszkodzenie stawu skroniowo-żuchwowego. Oczywiście, jeśli w okolicy był ktoś, kto potrafił przeprowadzić skomplikowaną operację. Najnowsze badania dowodzą, że w przypadku kobiety z kultury Pazyryk, warunek został spełniony.
Agnieszka Krzemińska
20 lutego 2026
Człowiek
Homo erectus wcześniej pospieszył do Azji Wschodniej. Możliwe, że 600 tys. lat wcześniej
Historia pierwszego wyjścia ludzi z Afryki wydawała się w miarę uporządkowana. Ok. 1,8 mln lat temu nasi przodkowie pojawili się na Kaukazie. Teren dzisiejszych Chin miał zostać zasiedlony przez Homo erectus dopiero ok. 1,1 mln lat temu. Taki obraz wyłaniał się z datowania szczątków z Yunxian. Ten obrazek właśnie się rozsypuje.
Agnieszka Krzemińska
18 lutego 2026
Podkast
pulsar nadaje. sygnał 175. Piotr Sosnowski: Manipulacja to bakteria, na którą są antybiotyki
Kiedy prawdziwa informacja jest kłamliwa? Jakie cele kryją się pod hasłem 5D? I czy platformy społecznościowe są naprawdę człowiekowi niezbędne? Odpowiada dr Piotr Sosnowski, adiunkt Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego. [wideokast]
Katarzyna Czarnecka
18 lutego 2026
Człowiek
Sytuacja z masturbacją. O queerowym spojrzeniu na paleolityczne przedstawienia fallusów i jego medialnej nadinterpretacji
Męskie genitalia eksponowane w ikonografii południowej Anatolii między 12–9 tys. lat temu mogą być interpretowane jako element praktyk rytualnych prowadzących do zmienionych stanów świadomości. To hipoteza, jaką stawia badacz z Cambridge University. Opisywanie jej jako faktu jest nieuprawnione. [Artykuł także do słuchania]
Agnieszka Krzemińska
17 lutego 2026
Reklama
Człowiek
Główny składnik napoju ayahuasca łagodzi depresję na kilka miesięcy. Wynik obiecujący, dalsze badania konieczne
Naukowcy zastosowali dimetylotryptaminę. W przeciwieństwie do psylocybiny, działa ona znacznie szybciej, a podana dożylnie wywołuje efekty trwające zaledwie ok. 30 min. Rokuje dobrze, tyle że została przetestowana na zaledwie 34 osobach.
Marcin Rotkiewicz
16 lutego 2026
Człowiek
Trzecia kultura Siwczyka. Rafał Grupiński: Ten, który zawsze pod prąd
To, że ponad dwadzieścia lat temu Grupiński postanowił formalnie wejść w obieg polskiego życia politycznego, było dla wielu ludzi oczywistością. Mówimy bowiem o człowieku, którego temperament polemiczny jest rodzajem signum pewnego momentu – wyjątkowo wyrazistego i chyba paradygmatycznego dla kształtu demokratycznej debaty – w polskiej kulturze. [Artykuł także do słuchania]
Krzysztof Siwczyk
15 lutego 2026
Podkast
pulsar nadaje. sygnał 174. Paweł Sikorski: Wirusy celowo zakładają czapki
Jak się oszukuje komórki, podszywając się pod RNA gospodarza? Jak się walczy z inwazją patogenów, nie uruchamiając machiny stanu zapalnego? I wreszcie – czy, my, wielokomórkowce, nie jesteśmy wypadkiem, którego przyroda doznała przy pracy? Opowiada dr hab. Paweł Sikorski z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, kierownik Laboratorium Epitranskryptomiki w Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych na tejże uczelni. [podkast]
Karol Jałochowski
13 lutego 2026
Człowiek
Potęgę przedinkaskiego królestwa Chincha zbudowały ptaki. Konkretnie: ich odchody
Na pustynnym wybrzeżu południowego Peru kukurydza nie miała prawa rosnąć. A jednak rosła – i to na tyle obficie, że mogła wyżywić jedno z najpotężniejszych południowoamerykańskich państw średniowiecza. Międzynarodowy zespół badaczy dowiedział się, dlaczego.
Agnieszka Krzemińska
12 lutego 2026
Człowiek
Pomagamy innym, gdy sami jesteśmy w nienajlepszej sytuacji
Zachowania prospołeczne są mierzone np. za pomocą gier ekonomicznych, takich jak gra dyktatora, zaufania lub dylemat więźnia. Nie dają one jednak odpowiedzi na pytanie, jakie znaczenie ma tu środowisko. Badacze z University of Birmingham postanowili to sprawdzić.
Hanna Lewkowicz
10 lutego 2026
Człowiek
Grenlandia nigdy nie była pusta. I nigdy amerykańska
Ta wyspa od roku nie schodzi z nagłówków gazet jako „łup”, o który upomina(ł) się Donald Trump. W tej narracji jawi się jako pusta przestrzeń: magazyn surowców, strategiczny punkt na mapie świata, miejsce, które można „przejąć”, bo należy do strefy wpływów USA. Problem w tym, że ta logika opiera się na złudzeniu.
Agnieszka Krzemińska
10 lutego 2026
Człowiek
Kaźmierska i Brzeziński: Końców świata może być wiele. W obliczu każdego będziemy jednak dla siebie dobrzy
Rzetelna wiedza o tym, czego się bać, to lekarstwo na strach przed globalną katastrofą – mówią Agata Kaźmierska i Wojciech Brzeziński, autorzy książki „Co to będzie? Krótki przewodnik po końcach świata”. [Artykuł także do słuchania]
Kasper Kalinowski
10 lutego 2026
Polityka z dnia 10 lutego 2026
Errata do Apokalipsy
Podkast
pulsar nadaje. sygnał 173. Karolina Hansen: Jak nas słyszą, tak nas widzą
Czy stereotypy uruchamiają się szybciej przez akcent niż przez wygląd? I czy nasze postawy wobec „innych” są rzeczywiście tak jednoznaczne, jak sugerują sondaże? Odpowiada dr hab. Karolina Hansen, profesorka Uniwersytetu Warszawskiego, psycholożka społeczna z Katedry Psychologii Miejsca i Zmiany Społecznej tejże uczelni. [podkast]
Karol Jałochowski
6 lutego 2026
Człowiek
Płodność w stanie nieważkości. Dylemat ery kosmicznych lotów turystycznych
Pobyty w kosmosie przestają być doświadczeniem garstki astronautów. Coraz pilniejsze staje się pytanie, czy zostaną ustalone zasady dotyczące rozrodczości poza Ziemią, zanim pierwszy przypadek zmusi ludzi do improwizacji.
Paulina Mozolewska
4 lutego 2026
Podkast
pulsar nadaje. sygnał 172. Gabriela Czarnek: AI ma też patent na wybory
Jak skutecznie sztuczna inteligencja przekonuje do głosowania na konkretnego kandydata na prezydenta? Czy w Polsce naprawdę jest silna polaryzacja? Jak przekonania polityczne wpływają na wyższy lub niższy poziom zaufania do nauki? Odpowiada dr Gabriela Czarnek z Instytutu Psychologii Wydziału Filozoficznego UJ, tegoroczna laureatka stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców. [wideokast]
Katarzyna Czarnecka
4 lutego 2026
Człowiek
Manioci z Peloponezu są jak kapsuła czasu. Ich geny pamiętają epokę brązu
W przeciwieństwie do większości populacji Bałkanów, Deep Mani niemal nie wchłonęło późniejszych migrantów, jak Słowianie, którzy po upadku Cesarstwa Rzymskiego znacząco zmienili genetyczną mapę regionu.
Agnieszka Krzemińska
4 lutego 2026
Człowiek
Nawet najmłodszy mózg wie, co widzi i z kim należy trzymać
Dwuletnie dzieci rozumieją lojalność grupową i potrafią ukrywać własne preferencje przed obcymi. Niemowlęta kategoryzują zaś obiekty niemal tak sprawnie jak dorośli.
Marcin Rotkiewicz
3 lutego 2026
Człowiek
Soma: napój dający natchnienie, „nieśmiertelność” i kontakt z bogami. Co ma wspólnego z genezą jogi?
W dużych miastach roi się od szkół jogi, a korporacje coraz częściej oferują ją w ramach benefitów dla swoich pracowników. Jednocześnie indolodzy i badacze z innych dziedzin poszukują odpowiedzi na pytanie, jakie czynniki mogły mieć wpływ na jej powstanie w starożytnych Indiach i rozwój. [Artykuł także do słuchania]
Maciej Lorenc
3 lutego 2026
Polityka z dnia 3 lutego 2026
Co ma soma?
Człowiek
Anomia, bieda, autorytaryzm, alienacja. To napędza skrajności w Europie Zachodniej
Wiele badań wskazywało dotychczas, że głównym powodem radykalizacji jest fundamentalne ludzkie pragnienie, by być ważnym i szanowanym. Sprawa jest jednak bardziej złożona.
Hanna Lewkowicz
2 lutego 2026
Człowiek
Plaga Justyniana zatrzymana w kościach spod hipodromu
Dane archeologiczne, izotopowe oraz genetyczne połączyli autorzy pracy opublikowanej w „Journal of Archaeological Science”. Dzięki temu odsłonili społeczny oraz biologiczny wymiar katastrofy sprzed prawie 1,5 tys. lat.
Agnieszka Krzemińska
2 lutego 2026
Człowiek
Miłość w czasach wirtualnych
Aplikacje służące do poszukiwań drugiej połówki trafiły na miliony smartfonów i działają pełną parą. Jakie są losy takich związków?
Ewa Nieckuła
1 lutego 2026
Wiedza i Życie z dnia 1 lutego 2026
Miłość w czasach wirtualnych
Człowiek
Życzenie dobrej nocy to życzenie zdrowia
Złożoną zależność między snem a zdrowiem da się opisać za pomocą pięciu odrębnych profili, które pokazują, jak określone wzorce snu wiążą się ze zmianami w różnych wymiarach naszego życia biologicznego, fizycznego i społecznego.
Clara Moskowitz
1 lutego 2026
Scientific American z dnia 1 lutego 2026
Dobrej nocy
Człowiek
Czy dorośli, którzy osiągnęli sukces, byli superutalentowanymi dziećmi?
Analizę – opublikowaną w grudniu w prestiżowym czasopiśmie „Science” – oparto na 19 badaniach, które objęły ponad 34 tys. dorosłych z wybitnymi osiągnięciami. Okazało się, że talent w dzieciństwie nie jest wyznacznikiem późniejszego sukcesu.
Olga Orzyłowska-Śliwińska
1 lutego 2026
Wiedza i Życie z dnia 1 lutego 2026
Czy dorośli, którzy osiągnęli sukces, byli superutalentowanymi dziećmi?
Człowiek
Zaginieni w dziczy
Każdego roku w amerykańskich parkach narodowych ginie blisko 250 osób. Szczątki wielu z nich nigdy nie zostaną odnalezione.
Kamil Nadolski
1 lutego 2026
Wiedza i Życie z dnia 1 lutego 2026
Zaginieni w dziczy
Człowiek
Przetwarzanie przestrzenne: Teoria, która może zmienić sposób myślenia o myśleniu
Mózg działa szybko. Potrafi reagować na te same bodźce w różny sposób, w zależności od tego, czy zadanie wymaga zapamiętania, porównania kolejności czy kategoryzacji. Gdyby za każdym razem musiał budować nowe połączenia między neuronami, byłoby to po prostu niemożliwe. Co zatem robi?
Maria Zguda
30 stycznia 2026
Człowiek
Co odpowiada za to, że człowiek starzeje się i umiera? Wygląda na to, że jednak w połowie geny
Do tej pory uważano, że genetyka odpowiada za maksymalnie 25 proc. długości życia. Reszta to środowisko, styl życia i zwykłe szczęście. Nowe badanie w „Science" wskazuje jednak, że te szacunki były zaniżone.
Paulina Mozolewska
29 stycznia 2026
Człowiek
Milość ci wszystko wybaczy, czyli jakie znaczenia w kulturze popularnej ma przedniojęzykowe „ł”
Dobrzy aktorzy powinni umieć zagrać każdą rolę, ale wiadomo, że żaden reżyser nie zamieniłby miejscami Gustawa Holoubka i Jana Himilsbacha – trudno, aby pierwszy zagrał menela, a drugi intelektualistę. I dotyczy to także ich wymowy.
Monika Konert-Panek
29 stycznia 2026
Człowiek
Od użytkowego drewna do symbolicznego odcisku dłoni. „Najstarsze” staje się coraz starsze
Najstarsze odkrycia archeologiczne starzeją się dziś wyjątkowo szybko. Nie dlatego, że przeszłość się zmienia, lecz dlatego, że człowiek współczesny zaczął ją widzieć inaczej. Zwraca uwagę na materiały, ślady i praktyki, które wcześniej ignorował. [Artykuł także do słuchania]
Agnieszka Krzemińska
28 stycznia 2026
Człowiek
Koniec społeczeństwa, rozpad jednostki. Nie jesteśmy w Polsce wyjątkowi, ale przeżywamy to po swojemu
Młodzi ludzie nie wierzą już w miłość jako fundament więzi. Państwo nie nadąża za cyfrową indywidualizacją. Czy społeczeństwo jeszcze istnieje? Czy jesteśmy już tylko zbiorem dywiduów? [Artykuł także do słuchania]
Edwin Bendyk
27 stycznia 2026
Polityka z dnia 27 stycznia 2026
Koniec społeczeństwa
Człowiek
Werner Heisenberg: geniusz, który wpłynął na stworzenie mechaniki kwantowej i budował Hitlerowi bombę
Od naukowego objawienia, do którego doszło 100 lat temu na skalistej wyspie, po moralny impas wojny; życie Wernera Heisenberga to opowieść o granicach wiedzy i odpowiedzialności. [Artykuł także do słuchania]
Tomasz Targański
27 stycznia 2026
Polityka z dnia 27 stycznia 2026
Nieoznaczoność sumienia
Człowiek
Kiedy naprawdę rośnie libido? Naukowcy sprawdzają
Pożądanie seksualne nie spada liniowo z wiekiem i nie zawsze rośnie wraz z udanym związkiem. Statystyka okazuje się mniej intuicyjna, niż sądzimy.
Hanna Lewkowicz
26 stycznia 2026
Człowiek
Duży penis jest atrakcyjny albo groźny. Hipoteza: ewolucja tego narządu przebiegała dwutorowo
Wśród naczelnych człowiek stanowi ewolucyjny wyjątek: posiada prącie, które jest relatywnie znacznie dłuższe i grubsze niż u innych małp człekokształtnych. Ponieważ przyczyny tego zjawiska nie zostały dotąd jednoznacznie wyjaśnione, międzynarodowy zespół badaczy przeprowadził nowatorski eksperyment.
Marcin Rotkiewicz
22 stycznia 2026
Człowiek
Łowcy-zbieracze przesyłali sobie SMS. Tyle że z kamienia
Epoka lodu nie sprzyjała ani długim podróżom, ani towarzyskim wizytom. A jednak najnowsze badania pokazują, że ludzie górnego paleolitu potrafili utrzymywać kontakty na skalę, która jeszcze niedawno wydawała się fantazją archeologów.
Agnieszka Krzemińska
21 stycznia 2026
Podkast
pulsar nadaje. sygnał 169. Mazurkiewicz, Tyrowicz: Prawda to moneta z dwóch metali
Ile tracimy na dezinformacji? W jakiej „walucie”? Kto i jak może nas przed tymi stratami ustrzec? Odpowiadają Maia Mazurkiewicz – prezeska Zarządu Fundacji PZU, adwokatka, współzałożycielka Alliance for Europe oraz prof. Joanna Tyrowicz – ekonomistka związana z Uniwersytetem Warszawskim oraz Niezależnym Pozarządowym Ośrodkiem Badawczym GRAPE, członkini Rady Polityki Pieniężnej. [wideokast]
Katarzyna Czarnecka
21 stycznia 2026
Człowiek
Wirus opryszczki jest z ludźmi 2,5 tys. lat. Czasami wpisuje się w DNA
Genomy herpeswirusów HHV-6A i HHV-6B zrekonstruował międzynarodowy zespół badaczy. To nie ślady pośrednie ani modelowanie, tylko realne sekwencje wirusowego DNA wydobyte ze szczątków.
Agnieszka Krzemińska
20 stycznia 2026
Człowiek
Václav Smil: Elektronika nas nie zbawi. Lepiej zająć się ulepszaniem pszenicy
Elektryczność, nawozy azotowe i silniki spalinowe zmieniły świat bardziej niż smartfony i internet – przekonuje Václav Smil, jeden z najważniejszych krytycznych analityków postępu technologicznego. [Artykuł także do słuchania]
Tomasz Targański
20 stycznia 2026
Polityka z dnia 20 stycznia 2026
Zakręty postępu
Człowiek
Mózg Einsteina rozczarował. Jeśli chodzi o wielkość, ewolucja grała w dziwną grę
Wydawało się, że wiemy, jaki był kierunek ewolucji człowieka: coraz większy mózg, coraz większa inteligencja. Dziś wygląda na to, że ta opowieść jest dużo bardziej skomplikowana. [Artykuł także do słuchania]
Marcin Ryszkiewicz
20 stycznia 2026
Polityka z dnia 20 stycznia 2026
Taki mózg, że głowa mała
Człowiek
Polacy badają dziedzictwo pierwszej migracji islamu: być może najstarszy meczet w Afryce
Relacje między religiami na samym początku ich dziejów wyglądały zupełnie inaczej, niż podpowiadają nam współczesne stereotypy – mówi prof. Kamil Kuraszkiewicz. Badacz wraz z dr Zuzanną Augustyniak kieruje zespołem z Wydziału Kultur Azji i Afryki Uniwersytetu Warszawskiego, który prowadzi łączący archeologię i etnografię interdyscyplinarny projekt NeGaSh.
Agnieszka Krzemińska
19 stycznia 2026
Człowiek
Trzecia kultura Siwczyka. Béla Tarr: Wyrozumiały Lucyfer
Wniósł do kina tyleż medytacyjną, silnie kontekstualną, nutę a właściwie suitę rozpaczy, ile stworzył dla niej osnowę w postaci buntu. Bo przecież nie da się jego filmów oglądać bez pragnienia zmiany świata, który referują. [Artykuł także do słuchania]
Krzysztof Siwczyk
18 stycznia 2026
Człowiek
Konserwatyści i liberałowie szukają dowodów i argumentów. Rzecz w tym, że inaczej
Jak to możliwe, że dwie osoby, rozpatrując ten sam problem, dochodzą do skrajnie różnych wniosków? Odpowiedzi dostarczają najnowsze badania.
Hanna Lewkowicz
16 stycznia 2026
Człowiek
Śmierć zwierzęcia często boli jak ludzka. Prawo do żałoby przyznaje się rzadko
Żal po zwierzętach bywa spychany do sfery ściśle prywatnej, a nawet niepoważnej, czyli pozbawionej rytuałów i wsparcia. Naukowcy mówią: niesłusznie.
Jolanta Iwańczuk
15 stycznia 2026
Człowiek
Zęby to czarne skrzynki życia. Teraz przyniosły wiedzę o ludziach z epoki żelaza
Szczątki ludzi pochowanych w Pontecagnano – jednym z największych przedrzymskich cmentarzysk w południowych Włoszech – przeanalizowali badacze. I zdobyli informacje o diecie czy drobnych stresach wpisanych w dorastanie.
Agnieszka Krzemińska
15 stycznia 2026
Człowiek
Grobowiec z czasów króla Midasa w Turcji lepiej zbadany. Kogo w nim pochowano, nadal nie wiadomo
Monumentalne miejsce pochówku sprzed ponad 2,7 tys. lat odsłonili archeolodzy w Turcji. Znalezione w nim zabytki oraz jego architektura skłaniają do przypuszczenia, że spoczęła w nim osoba z kręgu władzy.
Agnieszka Krzemińska
14 stycznia 2026
Człowiek
Megafauna na talerzu homininów. Hipoteza, która dzieli badaczy
Nowe badania paleontologiczne i archeologiczne z Olduvai Gorge w Tanzanii sugerują, że nasi przodkowie mogli zacząć systematycznie obdzierać mięso i eksploatować kości słoni nawet 1,7–1,8 mln lat temu, znacznie wcześniej niż powszechnie sądzono.
Agnieszka Krzemińska
13 stycznia 2026
Człowiek
Śmiertelna predyspozycja. Czy testy DNA wskażą nam kiedyś przyszłych samobójców?
Naukowcy od lat badają korelacje między genetyką a skłonnościami do autodestrukcji. [Artykuł także do słuchania]
Kamil Nadolski
13 stycznia 2026
Polityka z dnia 13 stycznia 2026
Śmiertelna predyspozycja
Człowiek
Lisa Feldman Barret: Wyczerpany mózg zamyka nas w „bańkach”. By go odciążyć, człowiek może poświęcić nawet życie
– Jeśli ktoś chce, żeby ludzie zrezygnowali z wolności, skutecznym sposobem jest pogrążenie ich w chaosie. Przeciążenie metaboliczne prowadzi bowiem do cierpienia – mówi psycholożka prof. Lisa Feldman Barrett. [Artykuł także do słuchania]
Katarzyna Kaczorowska
13 stycznia 2026
Polityka z dnia 13 stycznia 2026
W mocy emocji
Człowiek
Grota gra, wspólnota tańczy. O muzyce, jaką tworzyli i jakiej słuchali ludzie paleolitu
Trudno bez kopalnego zapisu dokładnie odtworzyć krajobraz dźwiękowy, ale możemy być pewni, że dźwięk był jednym z kluczowych elementów ich doświadczenia. [Artykuł także do słuchania]
Agnieszka Krzemińska
13 stycznia 2026
Polityka z dnia 13 stycznia 2026
Grota gra, wspólnota tańczy
Człowiek
Guru „archeologicznej” wiary. Zmarł Erich von Däniken
Śmierć Ericha von Dänikena zamyka epokę, w której masowa fascynacja przeszłością splotła się z myśleniem spiskowym, a archeologia stała się polem walki między dowodami a wiarą we wpływy z zewnątrz – na przykład w wiedzę kosmitów.
Agnieszka Krzemińska
12 stycznia 2026
Opinie
Atlantyda i kosmici nie znikną. Archeologia przegrywa z pragnieniami
Każdy nowy rok zaczyna się od nadziei, że coś się skończy, coś wreszcie zostanie wyprostowane. Tymczasem mity w nadchodzących latach będą raczej silniejsze niż kiedykolwiek. Bo znaleziono jakieś nowe dowody? Nie. Bo pojawiły się nowe narzędzia produkcji złudzeń. [Artykuł także do słuchania]
Agnieszka Krzemińska
11 stycznia 2026
Człowiek
Miłość, przyjaźń czy seks. Kto czego szuka na Tinderze
Ponad 60 mln aktywnych użytkowników miesięcznie w 2024 r., przy czym 60 proc. w wieku poniżej 35 lat, a 40 proc. – 18–24. To czyni tę aplikację idealnym narzędziem do badania zachowań randkowych wśród młodych dorosłych. A także analiz dotyczących różnic międzypłciowych.
Hanna Lewkowicz
9 stycznia 2026
Człowiek
Łowcy-zbieracze strzelali truciznami 60 tys. lat temu
Do niedawna najstarsze dowody używania toksyn na broni myśliwskiej datowano na środkowy holocen. Nowe badania przesuwają tę granicę aż do późnego plejstocenu.
Agnieszka Krzemińska
7 stycznia 2026
Człowiek
Co mózgi naszych przodków zawdzięczają bakteriom
Eksperyment z przeszczepieniem mikrobioty do organizmów myszy ujawnił zaskakujący wpływ mikroorganizmów na metabolizm tkanki nerwowej.
Marcin Rotkiewicz
7 stycznia 2026
Człowiek
Czyj przodek pochodził z Casablanki
Prawie 800 tys. lat temu na wybrzeżu Atlantyku w dzisiejszym Maroku żyli ludzie, którzy niedługo później podzielili się na neandertalczyków, denisowian oraz naszą linię ewolucyjną.
Andrzej Hołdys
7 stycznia 2026
Człowiek
Głowa dziecka ujawnia kod Leonarda da Vinci? Być może
Z obrazu przypisywanego włoskiemu mistrzowi naukowcy pozyskali DNA. Czy należy ono do Leonarda? Naukowcy nie zamierzają przerywać swoich badań.
Andrzej Hołdys
7 stycznia 2026
Człowiek
Pierwsza kremacja w Afryce: wyjątek od reguły
W północnej części Malawi, u stóp granitowego masywu Mount Hora, już 9,5 tys. lat temu ogień był znakiem pamięci i wyjątkowego pożegnania.
Agnieszka Krzemińska
5 stycznia 2026
Człowiek
Kto i gdzie pierwszy stanął na dwóch nogach? Jest nowy trop
Badania sugerują, że stało się to co najmniej 7 mln lat temu, lecz o dziwo nie w Afryce Wschodniej lub Południowej, ale na… Saharze.
Andrzej Hołdys
2 stycznia 2026
Człowiek
Dlaczego dajemy się zwodzić prostym bodźcom
Nie wszyscy reagujemy na sygnały nagrody tak samo. Jedni szybko się uczą, inni uparcie trzymają się starych skojarzeń – nawet gdy to się nie opłaca.
Hanna Lewkowicz
2 stycznia 2026
Opinie
Twój głos i wizerunek powinien być wyłącznie twój. Kilka sposobów na zwalczanie deepfejków
Potęga sztucznej inteligencji w tworzeniu słów i obrazów, które wydają się prawdziwe, choć takie nie są, zagraża społeczeństwu, krytycznemu myśleniu i stabilności cywilizacji. Społeczeństwo, które nie potrafi odróżnić prawdy od fałszu, nie jest w stanie samo się rządzić.
Redakcja Scientific American
1 stycznia 2026
Scientific American z dnia 1 stycznia 2026
Jak zwalczać deepfejki
Człowiek
Genetyczna optymalizacja zarodków: drogi, szkodliwy mit
Firma Nucleus Embryo to przykład tego, co dzieje się wtedy, gdy Dolina Krzemowa zabiera się za diagnostykę genetyczną. Naukową rzetelność zastępuje się przechwałkami o „rewolucjonizowaniu” medycyny, która wcale niekoniecznie wymaga rewolucji. [Artykuł także do słuchania]
Arthur Caplan, James Tabery
1 stycznia 2026
Scientific American z dnia 1 stycznia 2026
Mit o projektowaniu dzieci
Człowiek
Bałagan w mózgu
Jego przyczyną są nieprzespane noce.
(KKG)
1 stycznia 2026
Wiedza i Życie z dnia 1 stycznia 2026
Bałagan w mózgu
Człowiek
Małe rzeczy, wielka radość
Projekt nauki obywatelskiej wykazał, że drobne działania mogą dać w zakresie poprawy dobrostanu podobne korzyści, jak duże interwencje.
Darwin a. Guevarra, Xuhai „Orson” Xu, Emiliana Simon-Thomas
1 stycznia 2026
Scientific American z dnia 1 stycznia 2026
Małe rzeczy, wielka radość
Człowiek
Więcej niż wygląd
Jak kolor włosów wpływa na organizm?
(KKG)
1 stycznia 2026
Wiedza i Życie z dnia 1 stycznia 2026
Więcej niż wygląd
Człowiek
Nie tylko faceci
Kobiety były obecne w każdej epoce we wszystkich społecznościach, a jednak historia – nawet ta pisana jeszcze niedawno przez archeologów – często traktowała je jako tło, pomimo że pozostałości archeologiczne są znacznie bardziej sprawiedliwe niż dane historyczne.
Agnieszka Krzemińska
1 stycznia 2026
Wiedza i Życie z dnia 1 stycznia 2026
Nie tylko faceci
Człowiek
Dlaczego warto uczyć dzieci sumienności
Wbrew powszechnemu mniemaniu bycie sumiennym się opłaca. Jak wykształcić tę cechę u najmłodszych?
Jasmine Mote
1 stycznia 2026
Scientific American z dnia 1 stycznia 2026
Dlaczego warto uczyć dzieci sumienności
Człowiek
Michał Misiak: Marnowanie jedzenia to uboczny skutek naszych prospołecznych skłonności
Święta, święta i… przeciętny Polak znów wyrzuci do kosza 1,5 kg żywności. A co z moralnością? O związkach między resztkami pożywienia a resztkami przyzwoitości opowiada psycholog dr Michał Misiak. [Artykuł także do słuchania]
Kasper Kalinowski
31 grudnia 2025
Człowiek
Ötzi i „człowiek syberyjski” byli nosicielami wirusa HPV. Kto ich nim poczęstował?
Współcześni ludzie nabyli prowadzący do nowotworów wariant wirusa ok. 60 tys. lat temu – być może podczas krzyżowania się z zakażonymi neandertalczykami. Tę hipotezę mogą podważyć najnowsze badania.
Marcin Rotkiewicz
30 grudnia 2025
Człowiek
Czy bez śmierci życie miałoby jeszcze sens? Z pragnieniem wiecznej młodości są trzy problemy
Bogowie nie starzeją się i nie chorują; ich nieustająca młodość jest gwarantowana samą ich naturą – albo ambrozją, nektarem lub amritą. To tych ostatnich zazdrościli im ludzie, którym nie wystarczała obietnica wieczności po śmierci. Na różne sposoby próbowali przechytrzyć los. I nadal próbują. [Artykuł także do słuchania]
Agnieszka Krzemińska
29 grudnia 2025
Polityka z dnia 29 grudnia 2025
Zawracanie rzeki życia
Człowiek
Półwysep Iberyjski przestał być końcem świata neandertalczyków
Półwysep Iberyjski był miejscem, gdzie nasi dawni kuzyni trwali jeszcze uparcie, gdy reszta Europy już dawno zmieniła mieszkańców – tak przez lata uważano. Z nowych badań wynika, że niesłusznie.
Agnieszka Krzemińska
23 grudnia 2025
Człowiek
Kazirodztwo: tabu, które zostawia ślad w DNA
W południowych Apeninach, w skalistych zakamarkach Grotta della Monaca w Kalabrii, archeogenetyka odsłania opowieść, która łączy demografię, społeczną strukturę i intymne więzi.
Agnieszka Krzemińska
22 grudnia 2025
Człowiek
Ciąża: więcej możliwości nie oznacza więcej wolności
Do pewnego momentu sprawa była mało skomplikowana: albo się udawało mieć dziecko, albo nie. Dziś medycyna oferuje całą skrzynkę narzędzi: badania genetyczne w czasie ciąży, zapłodnienie poza organizmem, komórki od dawców, a nawet możliwość urodzenia dziecka przez inną kobietę. Im więcej opcji, tym większe poczucie kontroli. A przynajmniej tak się wydaje.
Maria Zguda
22 grudnia 2025
Człowiek
Cudowne dzieci rzadko wyrastają na mistrzów. Możliwe trzy powody
Analiza karier dziesiątek tysięcy wybitnych jednostek – od noblistów po mistrzów olimpijskich – wskazuje, że droga na szczyt nie wiedzie przez wczesną specjalizację.
Marcin Rotkiewicz
18 grudnia 2025
Podkast
pulsar nadaje. sygnał 163. Piotr Lewulis: Dezinformacja to tona rozpędzonej blachy
Jak nie stracić zaufania do dowodów i ekspertów? Jakimi narzędziami walki z kłamliwymi informacjami dysponują organy ścigania? Czym jest biały wywiad? Odpowiada dr Piotr Lewulis, dyrektor Centrum Nauk Sądowych oraz pracownik Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. [wideokast]
Katarzyna Czarnecka
18 grudnia 2025
Człowiek
Biologie fantastyczne. „Iluzja 3”: nauka, czyli magia, która działa
To trzecia część serii poświęconej magikom, którzy wykonują spektakularne triki, oszukując zmysły widzów – i filmowych, i zasiadających w kinie. Przyjrzyjmy się, jak można wykorzystać ludzką anatomię i neurologię, by osiągnąć taki iluzjonistyczny efekt „wow”. [Artykuł także do słuchania]
Marta Alicja Trzeciak
18 grudnia 2025
Człowiek
„Ludzkie” mutacje wcale nie czynią nas wyjątkowymi
Paleogenetycy znaleźli w żyjących ludziach archaiczne warianty genów, które miały definiować współczesne człowieczeństwo. Wyniki nie pasują do dawnej, prostej opowieści o ewolucji.
Agnieszka Krzemińska
17 grudnia 2025
Człowiek
Okręt z duńskiego bagna pamięta wczesną epokę żelaza
Ponad sto lat temu z Hjortspring wyciągnięto coś, co wyglądało jak szkielet wielkiej ryby. Dziś wiemy, że to najstarszy zachowany drewniany okręt wojenny Skandynawii. Nowe badania właśnie dołożyły do tej historii kilka brakujących elementów.
Agnieszka Krzemińska
17 grudnia 2025
Człowiek
Juan Luis Arsuaga: Homo daleko odszedł od Lucy
Nie jesteśmy tak silni jak np. neandertalczycy, nie potrafimy dużo podnieść, ale bez problemu możemy przemierzyć w ciągu dnia 20 km i nazajutrz zrobić to samo. Żaden inny naczelny nie dokona czegoś takiego – odpowiada Juan Luis Arsuaga, jeden z najwybitniejszych paleoantropologów Europy. [Artykuł także do słuchania]
Kasper Kalinowski
16 grudnia 2025
Polityka z dnia 16 grudnia 2025
Jak Homo odszedł od Lucy
Człowiek
Jak narodziły się państwa? Być może z potrzeby wspólnego świętowania
Za scalaniem społeczności zawsze musiała stać jakaś forma rytuału i symbolu jednoczącego wspólnotę. Przestrzeń, w której każda rola ma swój kostium, każdy ruch – swoje miejsce, a każdy uczestnik – przypisaną funkcję. [Artykuł także do słuchania]
Agnieszka Krzemińska
16 grudnia 2025
Polityka z dnia 16 grudnia 2025
O powstawaniu państw
Człowiek
Jak Homo erectus udomowił ogień i co z tego wynikło
Nie wiemy, kiedy ktoś pierwszy raz powiedział „dawno, dawno temu…”, ale prawie na pewno stało się to nocą, przy świetle ogniska. [Artykuł także do słuchania]
Agnieszka Krzemińska
16 grudnia 2025
Polityka z dnia 16 grudnia 2025
Jak Homo erectus udomowił ogień i co z tego wynikło
Człowiek
Uczenie się: efekt mądrego dialogu między dwoma mózgowymi graczami
Co dzieje się, gdy mózg musi podjąć decyzję w zmiennych warunkach? To pytanie połączyło badaczy pochodzących z zespołów rozrzuconych od Wielkiej Brytanii po Koreę i Japonię.
Maria Zguda
15 grudnia 2025
Człowiek
Trzecia kultura Siwczyka. Ryszard Koziołek. Spec od pozytywizmu z uporem do sięgania w marzenia
Nagle odkryłem, że stawką jego niby lekkiej książki jest walka o prawo do pytań ostrych jak brzytwa, do podawania w wątpliwość statusu naszych poznawczych przyzwyczajeń. [Artykuł także do słuchania]
Krzysztof Siwczyk
14 grudnia 2025
Człowiek
Maja Olecka: Starzenie się to nie równia pochyła, tylko schody. A stopnie są co najmniej trzy
Nauka zaczyna zupełnie inaczej widzieć to, co z biegiem lat dzieje się w naszych organizmach – mówi dr Maja Olecka z Instytutu Leibniza ds. Badań nad Starzeniem w Jenie. [Artykuł także do słuchania]
Marcin Rotkiewicz
12 grudnia 2025
Polityka z dnia 12 grudnia 2025
Maja Olecka: Starzenie się to nie równia pochyła, tylko schody. A stopnie są co najmniej trzy
Człowiek
Słuchamy coraz smutniejszej muzyki. Chyba że nadchodzi kryzys
Prawie 20 tys. piosenek – tych, które w latach 1973–2023 trafiły do pierwszej setki cotygodniowych notowań – uwzględnili w swoim badaniu naukowcy. Wyniki analiz były dla nich zaskoczeniem. [Artykuł także do słuchania]
Mariusz Herma
11 grudnia 2025
Człowiek
pulsar nadaje. sygnał 160. Aneta Brzezicka: Mózg jest młodszy, kiedy idzie w tango
Dlaczego taniec, malowanie czy gry komputerowe utrzymują mózg w dobrej kondycji? Czym jest luka jego wieku? Co odliczają zegary mózgowe? Odpowiada psycholożka dr hab. Aneta Brzezicka, prof. Uniwersytetu SWPS.
Katarzyna Czarnecka
10 grudnia 2025
Człowiek
Ani Pocahontas, ani Jamestown. Historia Wirginii zaczęła się inaczej
Opowieści Johna Smitha o rdzennych mieszkańcach Ameryki nad rzeką przez cztery stulecia traktowano jak literacką mieszankę kolonialnej propagandy i fantazji. Okazuje się jednak, że w tej sprawie nie konfabulował.
Agnieszka Krzemińska
10 grudnia 2025
Człowiek
Homininy nie potrzebowały Prometeusza. Rozpalały ogień 400 tys. lat temu
Od lat wiadomo, że nasi przodkowie potrafili wykorzystywać ogień, ale pytanie, kiedy nauczyli się go wytwarzać, pozostaje otwarte. W Barnham w Suffolk odkryto właśnie najstarsze, dobrze udokumentowane, ślady tej umiejętności.
Agnieszka Krzemińska
9 grudnia 2025
Człowiek
O czym trąbili Katalończycy 6 tysięcy lat temu
Muszle znalezione daleko od wybrzeża ujawniają istnienie pradawnych sieci wymiany – i przypominają, że neolityczny świat brzmiał inaczej, niż dotąd sądziliśmy.
Agnieszka Krzemińska
8 grudnia 2025
Człowiek
Nie masakra, lecz mozolna strategia: polowania sprzed 120 tysięcy lat
Jedno zranione zwierzę, które przeżyło tygodnie z krzemiennym odłamkiem w kości, odsłania codzienną rzeczywistość łowców z późnego plejstocenu.
Agnieszka Krzemińska
8 grudnia 2025
1
2
...
20
następna »
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama